شما اینجا هستید: خانهمقالاتمعماری منظراهمیت و تاثیر رنگها در ادراک فضای شهری

اهمیت و تاثیر رنگها در ادراک فضای شهری

منتشرشده در معماری منظر
نوشته شده توسط  15 اسفند 1395 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

اهمیت و تاثیر رنگها در ادراک فضای شهری

 

رنگها از ارکان مهم بیان هویت و خوانایی شهرها به شمار روند. اما در شهر تهران کمتر از عامل رنگ جهت ایجاد حس زندگی و هویت استفاده شده است و تهران امروز شهری خاکستری و در عین حال دارای اغتشاشات رنگی زیادی می باشد. این نوشتار با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهده میدانی در نهایت به ارائه راهکارهایی در این زمینه می پردازد و پس از بیان اهمیت رنگ در خوانایی و هویت بخشی و نیز احساس سرزندگی در شهروندان در نهایت راهکارهایی را ارائه می دهد که مهمترین آنها تهیه طرح جامع رنگ شهر با توجه به اقلیم، فرهنگ و هویت محله‌های تهران است که منجر به جهت دهی و دید کلان به موضوع رنگ می گردد.

رنگها زبان احساسات ما هستند و می‌توانند زندگی شهری را زنده ‌کنند. همچنین رنگها از ارکان مهم بیان هویت و خوانایی شهرها به شمار می‌روند. اما در شهر تهران کمتر از عامل رنگ جهت ایجاد حس زندگی و هویت استفاده شده است. امروزه تهران شهری خاکستری و در عین حال دارای اغتشاشات رنگی زیادی می‌باشد. این در حالی است که در بسیاری از شهرها در سایر کشورها به کارگیری مناسب رنگ به عنوان مظهری از پیوند بین انسان و محیط ساده‌ترین و  موثرترین عامل در جهت سرزندگی و خوانایی شهر مورد استفاده قرار گرفته است.

 در تهران نیز رنگهای تند و بدون توجه به بار معنایی و اغتشاشات بصری ناشی از آن در سطح شهر و بی‌رنگی بسیاری از قسمتهای شهری به ناکارآمدی بصری شهر دامن زده است. علیرغم تلاشهای بسیاری زیادی که توسط سازمان زیباسازی در راستای زیباتر کردن رنگ شهر انجام شده است اما به نظر می رسد که رنگ شهر باید در مراحل ساخت یک بنا تصمیم گیری شود و انتخاب مصالح نما کنترل گردد. رنگ به عنوان عامل هویتی و تقویت خوانایی، امروزه چنان در تمام شهرها و محله ها به صورت تصادفی و سلیقه‌ای به کار گرفته می‌شود که می‌توان گفت به عنوان مثال بخشهای تازه ساخت شهری کویری یا شهری در حاشیه دریای خزر تفاوت چندانی با شهر تهران ندارد. این در حالی است که در هر شهر، بسته به اقلیم، مصالح بومی، فناوری و منابع تأمین مصالح و سلیقه و فرهنگ افراد، رنگ نماها، در و پنجره ها ، مبلمان شهری، کف سازی، سقف و بام بناها و اصولا تمامی عناصر شهری لازم است به رنگهای خاصی محدود شود که به نوعی شناسنامه رنگی آن شهر به شمار می آید و از کنار هم قرار دادن این نمونه‌های رنگی می‌توان پالت رنگی شهر را تهیه کرد. رنگهای پالت رنگی شهر مطلوب در دامنه‌ای مشخص و هماهنگ قرار دارند و اکثرا دارای تناسبات رنگی با یکدیگرند.

در شهرهایی که رنگ به درستی در فضای شهری استفاده شده‌است تجربه حرکت به دلیل وحدت آن آرامش‌بخش و به دلیل تنوع رنگی به‌جا و حساب شده، سرزنده و متنوع است. بر عکس در شهرهایی مانند تهران استفاده از رنگ به معضلی بدون پاسخ تبدیل شده است که سازندگان و طراحان مردم عادی را به استفاده ناآگاهانه از رنگ کشانده‌اند.

 

 

1. تأثیر رنگ بر ادراک شهر

تاثیر زمان و حرکت در ادراک رنگی شهر

منظر شهری به دلیل ماهیت عینی و ملموس خود توسط حواس انسان قابل ادراک می‌باشد. مهمترین حس از میان حواس پنج گانه در فهم منظر شهری، حس بینایی است تغییر تدریجی مناظر شهری در بازه‌های زمانی بر چگونگی و نحوه این ادراک تأثیر می‌گذارد علاوه بر آن، میزان و کیفیت تأثیر پذیری از منظر شهری به نوع حرکت اعم از پیاده و یا سواره وابسته است. بنابراین جهت طراحی رنگی در شهر باید نوع حرکت در فضاهای مختلف مورد توجه تصمیم‌گیران قرار بگیرد. این حرکت در مسیرهای ارتباطی شهر اتفاق می‌افتد در واقع خیابانها و معابر علاوه بر ایجاد شبکه ارتباطی و تأمین دسترسی‌ها و نفوذپذیری به عنوان شریانها و استخوانبندی، دید به چشم‌اندازها را نیز تقویت می‌کنند. به این ترتیب بخش عمده‌ای از الگوهای منظرسازی توسط این شریانها تعریف می‌شود. در حیطه رنگ، طراح شهری حکم نقاشی را دارد که بر روی بومی سه بعدی کار می‌کند، که دارای مقیاس عظیمی است و علاوه بر آن پویا و در حال حرکت و رشد است. هدف از نظریه رنگ برای شهر ایجاد هماهنگی در مکانهایی است که عاری از هماهنگی‌اند. در واقع استفاده از رنگ، به منظور ایجاد حس وحدت در عین وجود تنوع نیاز هر فضا یا شهر است.


خوانایی و هویت شهر
حفظ و تقویت خوانایی و هویت در تک تک فضاهای هر شهر همواره از مهمترین اهدافی است که، مستقل از نوع فضا یا محل شهر می‌بایست مورد نظر طراح و مدیریت شهری قرار گیرد. رنگ یکی از مهمترین عناصری است که می‌تواند به سادگی و با هزینه‌ای کمتر از ساخت و ساز برای تعریف فضاها، در ایجاد خوانایی، حس وحدت و حس مکان مؤثر باشد. استفاده از نقشه رنگی صحیح و به جا می‌تواند به تقویت حس وحدت که منجر به حس مکان و هویت بخشی به فضا می‌گردد کمک کند.
در سطح تهران فضاهای شهری بدون هدف رنگ آمیزی شده اند و یا بدون رنگ رها شده است و این باعث می شود که شهروندان هیچ گونه خاطره ای در ذهن از محله ها و مناطق مختلف نداشته باشند. عدم وجود رنگ آمیزی بدون هدف در مکانهای شهری یکی از مهترین عوامل بی هویتی در سطح شهر می باشد.شناسایی هویتهای رنگی می‌تواند در خوانا کردن فضا به طراحان شهری کمک کند. طراحی رنگ در شهر از دیدگاه روانشناسی و تأثیر آنها بر انسان می‌تواند در هویت‌بخشی فضاها تأثیر بگذارد. به عنوان مثال استفاده از رنگ قرمز در فضاهایی مانند شهر بازی‌ها می‌تواند به هیجان فضا بیفزاید.


تنوع و سرزندگی
رنگ به کاهش خستگی و برانگیختن چشم کمک می کند. رنگها زمینه متنوعی از تضادها(کنتراستها) را در ساعات مختلف روز پدید آورده و در هر ساعت سایه-روشنهای جدیدی به وجود می‌آورند و فضا را متنوع و سرزنده می‌کنند. فقدان تنوع و سرزندگی، ناخواسته مانع حضور افراد در فضاها و مشارکت آنها در زندگی مدنی است. با توجه به این مطلب، ایجاد تنوع و خلق شادی و نشاط در فضای مناسب صورتی حساب‌شده و فکر شده به راحتی ممکن است. بارزترین نمونه آن خیابانهای تجاری و فضاهای بازی کودکان است که تنوع رنگی آنها به منظور خلق فضاهایی شاد به امری بدیهی تبدیل شده است. حتی مناسبتهای خاص نیز یاد آور تنوع رنگی متفاوت از سایر اوقات سال هستند. مراسم شادی و جشن و سرور در ذهن همه مترادف با رنگ آمیزی متنوع و متفاوت در روز و شب است.

 

2. عناصر تشکیل دهنده رنگ در شهر
رنگ در عناصر طبیعی

فضای سبز شهری مهمترین عنصر تأمین‌کننده تنوع رنگی هستند و در شکل‌دهی سیمای شهری نقش اساسی دارند. این عناصر می تواند شامل پوشش گیاهی و سایر عناصر طبیعی باشند. در شهرها این فضاها شامل پارکها و فضاهای اطراف اتوبانها و خیابانها می باشند. الهام از طبیعت در زمینه رنگ‌آمیزی نیز می تواند موضوع مهمی باشد. می‌طلبند به عنوان مثال فضاهای ماسه‌ای (که سبز نیستند) در پارکها می‌تواند محل بازی مناسبی برای کودکان باشد. فضاهایی به رنگ صورتی برای خردسالان هیجان‌انگیز و در عین حال آرام‌بخش است. بچه‌های مدرسه‌ای بنفش و قهوه‌ای، نوجوانان قرمز و زرد و نارنجی و خانواده‌ها فضاهای سبز و آبی را ترجیح می‌دهند و سالخوردگان نیز به همه نوع فضا با رنگهای مختلف علاقه دارند


رنگ در عناصر مصنوع
این عناصر می تواند شامل بناها، فضاهای شهری، عناصر متحرک، و عناصر ثابت باشد. آنچه باید در مدیریت رنگ در شهر در نظر گرفت تنوع در حین هماهنگی عوامل رنگی شهر است. انواع تبلیغات و تابلوهای شهری ، راهنمایی و رانندگی، رنگ پوشش افراد، رنگ خودروها، تغییر فصول، بستر موقعیت جغرافیایی هر شهر، علاوه بر عوامل مرسوم مانند بناها، کف و دیگر عناصر شهری ثابت در چهره رنگی آن تأثیرگذار است. در این مورد حتی انتخاب هدفمند رنگ وسائط نقلیه حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس، تاکسی و... یا دخالت در رنگ‌آمیزی تابلوها، اعم از تابلوی مغازه‌ها و سایر علائم شهری می‌تواند چهره رنگی شهر را به کلی دگرگون کند.
عوامل موثر در انتخاب رنگ در فضاهای شهری
رنگها دارای خصوصیات اثر‌بخشی در فضا می‌باشند سه عامل مهم در انتخاب رنگ تأثیر رنگها در درک فاصله، کمپوزیسیون رنگها، و وزن ادراکی رنگهاست. رنگهای روشن سبک‌تر و رنگهای تیره سنگین‌تر می‌باشند. رنگهای متفاوت القاء کننده مسافت و فاصله نیز هستند. رنگهای گرم نزدیک‌تر حس می‌شوند و فضا را تنگ‌تر می‌کنند. در حالی که رنگهای سرد دورترند و فضا را  وسیع‌تر نشان می‌دهند. در ضمن باید توجه داشت که چگونگی قرارگیری رنگها در کنار هم و نقش‌های زمینه نیز بر این ابعاد تأثیر می‌گذارند. نهایتاً اینکه ادراک رنگ در مجموع به سه عامل بستگی دارد:

1.  شرایط و محیطی که رنگ در آن دیده می شود

2.  خصوصیات سطح جسم منعکس کننده، مانند بافت و توانایی آن برای جذب یا انعکاس نور

3.  توانایی فرد برای ادراک رنگها

 

3. مدیریت رنگ
اهمیت و ضرورت استفاده صحیح رنگ در شهر تصمیم‌گیری صحیح در مورد آن در طراحی شهری و اجرا و حفظ هویت رنگی شهر احتیاج به روند صحیح مدیریتی دارد. به طور کلی برای تهیه سیمای رنگی شهر باید موارد زیر را مد نظر قرار داد:

1. نقشه رنگی منطقه یا شهر تهیه شود

2. طرح جامع رنگ برای یک شهر باید جامع و قابل اجرا باشد و از قوانین ترکیب رنگ به درستی بهره مند باشد

3. در انتخاب رنگها باید به هویت شهر و سلائق و فرهنگ جامعه توجه شود

4. تجهیزات و عناصر ثابت و متحرک در فضاهای شهری نیز بین سازمانها و نهادهای مختلف شهر هماهنگی ایجاد می‌کند

رنگها واجد کیفیتهای هستند که باید به گونه ای بسیار سنجیده و با توجه به دیگر کیفیات فضایی و ویژگیهای محلی از آن استفاده نمود. نمی توان با یک شناخت کلی به ارائه راهکارها و ضوابط درباره آن پرداخت و انتظار افزایش کیفیتهای فضای شهری را داشت. شناخت دقیق از شرایط اقلیمی، ویژگیهای بومی مکان و هویت محلی در این زمینه بسیار کارگشاست. آنچه می بایست مورد توجه قرار گیرد، این نکته حساس است که در هر مکان نمونه های مناسب در رابطه با کیفیتهای رنگی موجود می باشد که می تواند به عنوان الگو برای طراحی های جدید مورد استفاده قرار گیرد. تهیه طرح جامع رنگی تلاشی در جهت بهره وری همه جانبه و هدفمند به کارگیری رنگ در مناطق مختلف شهری است. این طرح ها می بایست همانند سایر طرحهای شهری در مقاطع مختلف مورد بازبینی قرار گیرد و نیازها و شرایط جدید در آن لحاظ گردد. بخش مکمل چنین مطالعاتی مربوط به شناخت سلایق مردم، فرهنگ بومی و سایر مولفه های اجتماعی تاثیر گذار در شکل گیری هویت فضاها می باشد.
مدیریت شهرسازی و معماری مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران با توجه به اهمیت موضوع در گزارشی با عنوان "بررسی تاثیر رنگ در شهر" به بازخوانی این مسایل و رویکردهای موفق در زمینه استفاده از رنگ در دیگر نقاط جهان پرداخته است .

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر