شما اینجا هستید: خانهمقالاتخدمات شهریتحليل اكولوژيكی پارك های شهری (مطالعه موردی : مشهد)

تحليل اكولوژيكی پارك های شهری (مطالعه موردی : مشهد)

منتشرشده در خدمات شهری
نوشته شده توسط  06 ارديبهشت 1393 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

چكيده
انديشة اكولوژيكي در مفاهيمي مانند توسعة پايدار، شهر اكولوژيكي و پارك هاي اكولوژيكي متجلي مي شود ، نماد توسعه شهري پايدار اكولوژيكي، احداث پارك هاي شهري منطبق با شاخص هاي اكولوژيكي است. مقاله با هدف ارائه  ضوابط و معيارهاي برنامه ريزي و طراحي اكولوژيكي پارك هاي شهري و امكان استفاده از آنها در طراحي پارك هاي جديد و موجود تهيه شده است و مقايسه سه نمونه از پارك ها ي موجود مشهد با اصول پارك هاي اكولوژيكي و  شناخت تفاوت ها و شباهت ها نتيجه كار است . اطلاعات به دو صورت اسنادي و ميداني جمع آوري شده است. جامعة آماري تحقيق كلية پارك هاي مشهد و جامعه نمونه سه پارك ملت، وحدت و كوهسنگي است. بررسي و ارزيابي شاخص هاي اكولوژيك در سه محور عمدة كالبدي و طراحي اكولوژيكي، زيست محيطي و فرهنگي- آموزشي در سه پارك نمونه نشان داد كه وضعيت جاري در اين پارك ها از ديد اكولوژيكي نامناسب بوده كه نشان از غيراكولوژيكي بودن اين پارك ها دارد. ميانگين شاخص هاي رعايت ۱۰ درصد و اين ميزان براي معابر اصلي ۳۷ درصد و / شده در ساختمان هاي كل پارك هاي مورد مطالعه و در بين شاخص هاي ۱۷ گانه، برابر ۹ ۱۱ درصد هستند. با توجه به / ۵۸ و ۸ / ۴۵ درصد است. فضاي بازي كودكان و پاركينگ ها نيز به ترتيب داراي ميانگين ۷ / براي معابر فرعي ۶ ميانگين امتيازهاي به دست آمده در مورد هر شاخص و فاصلة بسيار زياد اين پارك ها از شاخص هاي پارك هاي اكولوژيكي و به منظور ارتقا ي سطح كيفي پارك هاي موجود مشهد پيشنهادهايي در سطوح خرد و كلان مديريتي، برنامه ريزي و طراحي فضاهاي سبز شهري ارائه شده است.

سرآغاز
شهر سيستم زنده و پويايي است كه پارك ها و فضاهاي سبزجزئي از آن هستند و به دليلي نقش مؤثر آنها در كاهش تراكم شهري، ايجاد مسيرهاي هدايتي، تكميل و بهبود كاركرد ت أسيسات آموزشي، فرهنگي، مسكوني و ذخيرة زمين براي  گسترش آينده شهر با ارزش هستند (كريم زادگان، ۱۳۸۲ ). از ديدگاه محيط زيست، فضاي سبز شهري تشكيل دهندة بخش جاندار ساخت كالبدي شهر است. پس هرگاه ضرورت وجود فضاي سبز شهري در شهرهايي كه تمايل دارند فرهنگ و توسعه يافت گي را در خود پرورش داده و توسعه يافته شوند و از ظاهر و نما گذشته و به عمق برسند و بدرستي ادراك شوند، منطق طراحي چنين حكم مي كند كه ميان بخش بي جان و جاندار ساخت كالبدي نوعي تعادل برقرار باشد. حل مسائل جهاني به معني اتخاذ سياست ها و برنامه هايي است كه منجر امروزه پايداري .(Pearce, et al., به توسعة پايدار مي شوند ( 1989 به طور گسترده اي به منظور توصيف جهاني كه در آن نظام هاي انساني و طبيعي  توأماً بتوانند تا آينده اي دور ادامه حيات دهند، استفاده مي شود. توسعة پايدار به عنوان موضوعي كه به تنهايي راهبرد دولتي را به خود اختصاص داده، مفهوم پرابهامي است (موتين ۱۳۸۶ ). همچنين به معني ارائه راه حل هايي در  مقابل الگوهاي ، فاني كالبدي، اجتماعي و اقتصادي توسعه است كه بتواند از بروز مسائلي همچون نابودي منابع طبيعي، تخريب سامانه هاي زيستي، آلودگي جهاني، تغيير اقليم، افزايش بي رويه جمعيت، بي عدالتي و پايين آمدن كيفيت  زندگي انسان هاي حال و آينده جلوگيري كند .بنابراين توسعة پايدار تحولي است براي مواجهه با تأمين نيازهاي امروزي بدون از بين بردن توانايي هاي نسل آينده در تأميننيازهايشان. مشخصة متمايز برنامه ريزي و طراحي شهري  در هزار ة سوم ميلادي، برنامه ريزي بر مبناي همگامي با طبيعت و رعايت اصول توسعة پايدار در كلية فعاليت هاي مربوط به مسا ئل شهري است. بنابراين يكي از نمادهاي توسعه شهري پايدار مي تواند احداث ساختمان ها و  پارك هاي شهري منطبق با شاخص هاي اكولوژيكي باشد كه درآن تا حد ممكن معيارها و ضوابط توسعه پايدار رعايت شده است. رعايت اصول توسعة پايدار، موجب صرفه جويي در توليد و كاهش مواد زايد شهري، استفاده مجدد و بازيافت آنها، صرفه جويي در مصرف انرژي، بهره گيري از مصالح محلي در احداث پارك ها ، اولويت الگوهاي حمل و نقل عمومي، پياده و دوچرخه در برنامه ريزي، بهره گيري از انرژي خورشيدي در طراحي، بازيافت فاضلاب  پارك ها، كاهش آلودگي هاي مختلف زيست محيطي، تنوع يستي، برجسته كر دن هويت فرهنگي محلي و آرامش زيست محيطي بهره وران از پارك خواهد شد. بسياري از كشورها از جمله سنگاپور، چين، امريكا، آلمان، انگلستان و كره  نوبي اين نوع برنامه ريزي را در صدر سياست گذاري هاي خود قرار داده اند. كشورهايي كه ابتدا با مطرح كردن شعار توسعة پايدار و سپس با تشكيل جنبش ها و نهضت هاي مختلفي با نام نهضت سبز و اكولوژيك گام هاي اوليه را در  اين زمينه برداشتند و در تلاش هستند تا توسعة خود را به اصول پايداري به عنوان نمونه دوت .(Wong, et al., نزديك سازند ( 2011 سنگاپور سياست هايي را مانند تهيه "دومين طرح جامع ساختمان هاي سبز" به عنوان طرحي  پيشبرنده در توسع ة پايدارمدنظر قرار داده و هدف كليدي آن است كه حداقل ۸۰ درصد  Wong, et al. ) ساختمان ها تا سال ۲۰۳۰ ميلادي سبز شوند 2011 ,). افزون بر اين در كشورهاي توسعه يافته اي همانند آلمان، دولت ها نقش  اساسي در پيشبرد توسع ة پايدار در بخش هاي اكولوژيكي دارند. همچنين دولت آلمان در برنامه اي مشترك با دولت چين پروژه اكوسيتي را در شهر "شن زن" ۱ چين در راستاي برنامه ريزي و مديريت اكوسيتي اجرا كرده است و مي توان  گفت سازمان هاي محلي در توسعه تفكر اكولوژيكي نقش بسيار اساسي دارند (عباس زاده و حسيني، ۱۳۹۰ ). بنابراين با توجه به عدم رضايت از وضع موجود در طراحي فضاهاي سبز شهري به عنوان بخش مهمي از شهر بايد به  فكر ايجاد فضاهاي سبزي بود كه از كارايي اكولوژيك بالا و بويژه آثار بيوكليماتيك چشمگير برخوردار باشند . شهرهاي امروز نه به باغچه و سطوح چمن، كه به فضاهاي موازن ة اكولوژيك چند منظوره نيازمندند. يعني فضاهاي سبزي  كه در عين تأثيرگذاري بر موازنة اكولوژيك در محيط شهري، به عنوان فضاهاي .( گذران اوقات فراغت مورد استفاده قرار گيرند (بهرام سلطاني، ۱۳۸۷ مفاهيم اكولوژيك و به تبع آن پارك اكولوژيك به مجموعة اقدامات جامع و يكپارچة  منسجمي اشاره دارد كه هماهنگي، توازن و تعادل بين عناصر تشكيل دهندة پارك را در راستاي توسعة پايدار برقرار كند يعني تنها به گونه هاي گياهي سازگار با محيط زيست توجه ندارد بلكه همزمان بازيافت زباله و صرفه جويي در  مصرف انرژي و ... را مدنظر دارد و مي توان گفت كه شاخص هاي اكولوژيكي ابعاد گسترده اي از قبيل متغيرهاي زيست محيطي، متغيرهاي استفاده از انرژي، متغيرهاي استفاده از مصالح بومي و محلي در احداث تأسيسات و  تجهيزات، تنوع گونه هاي گياهي و بخصوص گونه هاي متناسب با شرايط محيطي محلي، تركيب نسبي پديده هاي مصنوعي و طبيعي و منظر كلي پارك، استانداردهاي اكولوژيكي در احداث و طراحي آزمايشگاهها و ساختمان هاي اداري  پارك ها و... را در بر مي گيرد كه تا حد ممكن در اين مقاله به آنها پرداخته شده است. شواهد موجود در برنامه ريزي و طراحي فضاهاي سبز شهري كه در حال حاضر استفاده مي شود، مبين اين واقعيت است كه ايده طراحي اكولوژيكي  بسيار ضعيف است، بهره گيري از ايده پارك ها ي اكولوژيكي نيازمند تدوين مباني نظري ، اصول، معيارها و استانداردهاي آن و ارائه آن از يك طرف و مقايسة شرايط پارك هاي موجود با اين معيارها و شناخت ميزان تشابهات و تفاوت هاي آنها بايكديگر است كه اين پژوهش در صدد پاسخگويي به اين مسئلهاست. در اين مقاله سعي بر اين است كه اصول بنيادي و معيارهاي برنامه ريزي و طراحي اكوپارك هاي شهري از طريق مقايس ة آن با سه پارك نمونه در شهر  مشهد، چشم انداز تفكر اكولوژيكي را تا حدي در وضع موجود روشن كند.

اهداف

‐ ارائة ضوابط و معيارهاي برنامه ريزي و طراحي اكولوژيكي پارك هاي شهري
‐ امكان استفاده از ضوابط و معيارهاي اكولوژيك در طراحي پارك هاي جديد و سازگاري پارك هاي موجود با معيارهاي

‐ مقايسة ويژگي هاي سه نمونه از پارك ها ي موجود شهر مشهد با اصول پارك ها ي اكولوژيكي و شناخت ميزان
تفاوت ها و شباهت ها
مواد و روش بررسي مواد
با توجه به دارا بودن ۲۴۹۰۰  هزار متر مربع فضاي سبز تحت۱۰ متر مربع در بيش از ۳۲۴ پارك اعم / تملك شهرداري و سرانه ۲ از محلي، منطقه اي و شهري و با توجه به اين كه هدف تحقيق افزون بر ارائه اصول و معيارهاي  مربوط به اكوپارك در حد ستاندارد، تحليل وضعيت موجود پارك هاي مشهد به لحاظ ميزان رعايت شاخص هاي اكولوژيك است، سه پارك ملت، كوهسنگي و وحدت از ميان پارك هاي مشهد كه حداقل پنج سال از احداث آنها گذشته و وسعت زيادي داشته و توانايي توسعه نيز در آنها براي اصلاح برخي از ناهمخواني هاي اكولوژيكي وجود دارد ، انتخاب و اطلاعات لازم در خصوص ويژگي هاي اكولوژيكي آنها با استفاده از رسشنامة (سئوالات باز و بسته) همراه با  صاحبه جمع آوري شده است.
روش تحقيق و تحليل اطلاعات
اطلاعات مورد نياز اين پژوهش مبتني بر بنيادهاي نظري اكتشافي به دو صورت اسنادي و ميداني جمع آوري شده است ، فرضية آماري به شكل رايج در مطالعات كمي (اثبات گرايي ) و به T- صورت آزمون هاي آماري و استفاده از  تكنيك هاي رياضي مانند و غيره وجود ندارد. بلكه فرضيه اي كيفي مبني بر احتمال به Test كارگيري اصول ، معيارها و استانداردهاي پارك ها ي اكولوژيك شهري است و مقاله به مقايسه وضع موجود با استانداردها مي پردازد. بنابراين به منظور تعيين و تعريف شاخص هاي طراحي اكولوژيك پارك هاي شهري از منابع علمي (كتب، مقالات، سايت ها) داخلي و ارجي بهره گيري شده است.
در پايان مي توان با فرض عدم رعايت اصول برنامه ريزي و طراحي پارك هاي اكولوژيكي در پارك ها ي شهري مشهد (مورد مطالعه) و با استفاده از روش برداشت ميداني و ابزارهاي تحقيق ميداني شامل پرسشنامه، مصاحبه و تهية فيلم و عكس به مقايسه وضعيت موجود پارك هاي شهر مشهد و تعيين ميزان تفاوت ها پرداخت.

 

توسعة پايدار در محيط زيست شهري مفهوم توسعة پايدار از دهه ۱۹۵۰ ميلادي در مباحث مربوط به حفاظت و جنگلداري مطرح شد. در سال ۱۹۸۰ گروه "راهبرد هاي حفاظت جهان" و پس از آن بر طبق نظر كميسيون برانت لند ۲ در  ال ۱۹۸۷ توسعه پايدار به عنوان فرايند لازمة پيشرفت براي بهبود وضعيت و از ميان بر دن كاستي هاي اجتماعي، فرهنگي جوامع پيشرفته تعريف شد كه همواره بايد موتور محركة پيشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادي،   اجتماعي و فرهنگي تمامي جوامع و بويژه كشورهاي در حال توسعه باشد (عباسپور، ۱۳۸۶ ). در سال ۱۹۹۲ "كنفرانس زمين" توسعة پايدار را رفع نيازهاي نسل حاضر بدون مصالحه دربارة نيازهاي آنها با نسل هاي آينده تعريف كرد .(  ضرابي و اذاني، ۱۳۸۰ از نظر "كميسيون جهاني محيط زيست"، توسعة پايدار فرايند تغييري است در استفاده از منابع، هدايت سرمايه گذاري ها، سمت گيري توسعة تكنولوژي و تغييري نهادي است كه با ن يازهاي بنابراين توسع ة پايدار .(Euston, حال و آينده سازگار باشد ( 1995 توسعه اي است كه نيازهاي فعلي خود را بدون خدشه دار كردن به توانايي نسل آينده برآورد ساخته و نيازهاي خود را پاسخ گويد. از اين رو زمينه براي طرح موضوعاتي مانند شهر    اكولوژيكيفراهم و مقدمات طراحي اكوپارك ها وارد نظام برنامه ريزي شهري شد. مشخصة متمايز برنامه ريزي و طراحي شهري در هزار ة سوم ميلادي، برنامه ريزي بر مبناي همگامي با طبيعت و رعايت اصول توسعة زيست   حيطي و پايدار در كلية فعاليت هاي مربوط به مسائل شهري است (رهنما و همكاران ، ۱۳۸۸ ). توجه به پايداري كنوني و سطوح پيش بيني شده آتي توليد و مصرف به منظور بهبود بخشيدنتوسعة انساني، از اهميت بسياري برخوردار   است. از اين بابت توسع ة پايدار مي تواند سربسته در برگيرند ة تحولاتي ريشه اي در سبك زندگي براي كنترل منابع موجود به شيوه اي پايدارتر باشد (پاتر و.( سلي لويد، ۱۳۸۴ آثار فضاي سبز شهري از ديدگاه زيست محيطي مواردي همچون كاهش آلودگي هوا، آلودگي صوتي، بهبود شرايط بيوكليماتيك در شهر، افزايش نفوذ پذيري خاك و ت أثير مثبت بر چرخة آب در محيط زيست شهري و افزايش كيفيت آبهاي زير زميني را شامل مي شود. پوشش گياهي مناسب در   شهرها تواناييجذب گرماي هوا و انتقال آن به زمين را دارد. اثر بازتاب پرتو حرارتي خورشيد در جوار ساختمان هاي شهر و تأثير آن بر ميكروكليمات بسيار چشمگير است. اين اثر را مي توان در اختلاف دماي موجود در خيابان هاي يك شهر با ساختمان هاي بتني،  سنگي و آجري و فضاهاي سبز پارك ها ، يا نواحي خارج از شهر كاملا احساس كرد (اميري فرد ، ۱۳۷۱ ). همچنين پارك ها به عنوان فضاي سبز عمومي شهري بسياري از نيازهاي ويژه انساني را كهپديده شهرنشيني به ميزان وسيعي محدود كرده است، جبران مي كنند و به عنوان عنصر اصلي و اساسي شكل دهند ة سيماي شهرها، كانون هاي حيات شهرها بوده و شاخص و نماد سلامت و بهداشت محيط به شمار مي آيند. يكي از مهمترين آثار  مثبت توسعه پارك ها و فضاهاي سبز در شهر و از جمله سياست هاي كلاسيك شهرسازي احداث فضاي سبز با بازدهي بيوكليماتيك بالا براي تهوية هواي شهري است (بهرام سلطاني، ۸۷ ). فضاي سبز افزون بر تهويه هوا مي تواند   كنترل كننده و كاهش دهندة آلودگي هاي صوتي شهرها نيز باشد.مهمترين توليدكنندة آلودگي صوتي در شهرها خيابان ها هستند. به كمك كاشت درختان متراكم، پرچين ها و رديفكاري درختانحاشيه اي، خاكريز سبز به ارتفاع حداقل   ۲ متر يا ديوارهاي صوت گيرو سبز مي توان به كاهش آلودگي صوتي كمك كر د (بهرام سلطاني، ۱۳۸۷ ). فضاهاي سبز شهري، بويژه در شهرهاي بزرگ وصنعتي، داراي عملكردهاي مختلفي هستند. در حقيقت برنامه ريزي فضاي  سبز، طراحي و مديريت فضاي سبز عمومي است، به گونه اي كه تلفيق مجموع عملكردهاي فضاي سبز اعم از كالبدي، زيست محيطي، اجتماعي- رواني و اقتصادي را به منظور بهره مندي از  بيشترين بازده براي شهروند ان و مديران   شهري به ارمغان آورد.

بنابراين چنانچه بخواهيم نسبت به محيط زيست، فرهنگ واقتصاد در بلند مدت توجه كافي نشان داده، سيستم هايي را كه سلامت و در پايان بقاي ما به آنها وابسته است به صورت مناسب سر و سامان دهيم بايد تغييري اساسي در الگوي  برنامه ريزي ما .( صورت گيرد (بزرگي، ۱۳۸۳ مهمترين فضاهاي سبز كه مورد استفاده شهرنشينان قرار مي گيرند پارك ها هستند. پارك ها با توجه به شعاع عملكرد و نوع كاربرد آن به پارك هاي بين المللي، ملي، جنگلي، تجاري، گياهشناسي، صنعتي، تفريحي، ورزشي و شهري تقسيم مي شود (سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور، ۱۳۸۰ )، با توجه به موضوع اين مقاله كه بر فضاهاي سبز شهري متمركز است، پارك ها ي شهري و زير مجموعه هاي آن  مورد بحث قرار مي گيرد.

شهر اكولوژيكي (اكو سيتي)

اصطلاح اكولوژي را نخستين بار ارنست هكل زيست شناس آلماني در سال ۱۸۶۹ به عنوان زمينه مطالعاتي نو در زيست شناسي مطرح كرد. منظور وي از اكولوژي، شناخت روابط متقابل حاكم ميان موجودات زنده و محيط آنها بود. اكولوژي به معناي "محيط شناسي " عبارت از مطالعة زيست، يا بوم و چگونگي اشغال زمين با موجودات زنده و نحوة تنسيق آنان در اماكن و چگونگي كنش و واكنش بين اين موجودات با يكديگر است. بنابراين محيط شناسي، دانش شرايط .( هستي و مرتبط با روابط موجود زنده و محيط است (بيرو، ۱۳۶۶ به عبارت كلي تر، بوم شناسي به مطالعة رابطة ميان صور زندگي با محيط طبيعي اطلاق مي شود ( بروس، ۱۳۷۲ ). از اين ديدگاه، اكولوژي، عبارت است از " علم   بررسي روابط متقابل ارگانيسم بادنياي بيروني آن، كه در مفهومي گسترده تر كليه شرايط محيط زيست را در بر مي گيرد" (پيري و رضايي راد، ۱۳۸۵ ). بنابراين علم اكولوژي حيات پديده هاي طبيعي را در ارتباط با تكنولوژي و تمدن  بشري و محيط زيست انساني تجزيه و تحليل مي كند.
اكولوژي، راهنماي شهرسازان است كه سمت و سوي حركت شهر با برنامه هاي محيط زيست، همسو و بلكه منطبق بر آن باشد. اكوسيتي يا شهر اكولوژيكي پايدار براي اولين بار توسط ريچاردرجيستر در سال ۱۹۸۷ در كتابش به نام ساخت شهرها براي آينده اي سالم بيان شد.اكوسيتي، شهري است كه با توجه به تأثيرات محيطي براي به حداقل رساندن انرژي مورد نياز، آب و غذا، گرماي اتلاف شده، آلودگي هوا و آب، دي اكسيد كربن و متان طراحي شده باشد .(Register,1987)شهر اكولوژي، يا شهر پايدار شهري است كه فرايند هاي استفاده مجدد از منابع ۳، بازيافت ۴،كاهش مصرف ۵و بازتوليد ۶ در مديريت و برنامه ريزي بخش هاي مختلف آن لحاظ شود كه هدف از اجراي اين  فرايندها رسيدن به توسع ة پايد ار زيست محيطي در .(Wong, et al. , محيط شهري است ( 2011 اكوسيتي بايد بسياري از خصوصيات لازمة پايداري را دارا باشد. كيفيت زندگي در مركز تمامي تعاريف متعدد شهر پايدار قرار دارد  ، سرانة فضاي سبز در پارك هاي عمومي و مناطق » جوانبي از قبيل اغلب به عنوان عوامل مهمي در قابل زيست كردن « تفريحي شهرها و رضامندي و جذابيت بخشي براي شهروندان، يادآور مي شود، طبيعت شهري مثل پارك ها، به  نوان فراهم كنندة خدمات اجتماعي لازمة كيفيت زندگي بشر بوده و جزء كليدي توسعة پايدار .(Bugliarello , است ( 2006 ايجاد شهرهاي اكولوژيكي مورد توجه برنامه ريزان بسياري از كشورهاي جهان قرار گرفته است.  شورهايي  انند امريكا، چين از آن جمله اند و اقدامات وسيعي در اين زمينه انجام داده اند: كشور چين براي ايجاد شهرهاي اكولوژيكي در سطح ملي ، منطقه اي و محلي به منظور توسعه اقتصادي، حفاظت زيست محيطي و پيشرفت اجتماعي اقدامات گسترده اي انجام داده است و ابتكار اكوسيتي چين را در سال ۱۹۹۶ ادارة حفاظت محيط زيست راه اندازي كرد (عباس زاده و حسيني، ۱۳۹۰ ) و شهر "شن زن " اكولوژيكي طراحي شد. هدف اين شهر افزايش نسبت سبزي  شهر ۱۶ مترمربع تا سال ۲۰۱۰ بوده / ۵۱ % با سرانه فضاي سبز ۰۱ / تا ۱ كه بالاترين سرانه در بين ديگر شهرهاي چين است. اين شهر با ۲۱۸ پارك و ۵۰۰۰ هكتار جنگل اكولوژيكي پيشگام وسعت و كيفيت سرسبزي در  مقايسه با ساير شهرها بوده و لقب "باغ شهر " .(Wong, et al., را به خود گرفته است ( 2011 در هريك از شهرهاي امريكا طرحهاي مختلفي براي تبديل شهر به اكوسيتي انجام شده است كه از آن جمله مي توان به "تأمين انرژي  فرودگاههاي بين المللي ب ه وسيل ة باد در شهر فيلادلفيا امريكا"،" اجراي طرحهاي زباله صفر در سال ۲۰۲۰ به همراه پايان وابستگي به نفت و ممنوع كردن استفاده از كيسه هاي پلاستيكي و يك بار مصرف در شهر اوكلند امريكا"،  "كاشت بيش از يك ميليون درخت ظرف ۱۰ سال و اطمينان از زندگي ساكنان در فاصله ۱۰ دقيقه اي پاركي در نيويورك"، "تبديل پايتخت نفتي جهان (تكزاس) و بهره گيري از انرژي هاي بادي و خورشيدي بجاي نفت و كاهش دي اكسيد  كربن" ،" تأمين بيش از ۹۰ درصد منبع انرژي شهر سياتل امريكا در سال ۲۰۰۶ از منابع تجديد شونده "،" اجباري شدن صدور مجوز ساختمان سبز براي برخي از ساختمان ها در شهر بوستن امريكا"، "ممنوع كردن استفاده از كيسه هاي  پلاستيكي در سوپر ماركت ها و بازيافت ۷۰ درصد زباله و استفاده مجدد از آنها در شهر سانفرانسيسكو امريكا " و "سبز فكر كردن برنامه ريزان و مديران شهر پورتلند امريكا به منظور تبديل شهر به يك شهر ۲۰ دقيقه اي، يعني شهري  كه ساكنانش براي سفرهاي درون شهري با مقاصد مختلف از خانه به محل كار، مغازه، و يا تفرجگاه فقط ۲۰ دقيقه يا كمتر زمان صرف كنند" ، اشاره كرد (رهنما و همكاران ، .(۱۳۸۸

پارك اكولوژيكي
از نظر انسان امروز، شهر جايگاهي است كه انسان بايد در آن احساس امنيت و آرامش كند و در مسير رشد و تعالي قرار گيرد. اگر شهر مهد تعالي انسان امروزي است، پس هر چه اين فضا شاداب تر، سرسبزتر و شكوفاتر باشد، امنيت و آرامش در آن بيشتر و رشد بهنجار و موزون انساني تأمين شده تر است (ميكائيلي و كيازاده، .(۱۳۸۷ مطالعات انجام شده دربارة نقش طبيعت بر روي روان انسان و سلامت نشان مي دهد كه طبيعت تأثيرات مثبت و به سزايي بر سلامت  فيزيكي انسان دارد (خليل نژاد، ۱۳۸۴ ). بنابراين توجه به بعد طبيعي و بخش فضاي سبز براي استفاده عموم مردم به منظور جلاي روحي و فيزيكي انسان ها يك بعد جدايي ناپذير از طراحي .( اكوپارك است (ميكائيلي، ۱۳۸۳ % برحسب  تعريف، اكو پارك، پاركي است كه تا حدود ۷۵ متابوليسيم آن سازگار با طبيعت است، از ديد اقتصادي خودكفا ، به لحاظ اقليمي سازگار و منعطف با شرايط محيطي و از ديد اجتماعي هويت بخش و متمايز كنند ه خصوصيات  رده فرهنگ محلي و محيطي آرامش بخش است.
در چنين پارك هايي تا ۱۰۰ % زباله و فاضلاب آن بازيافت مي شود و حدود ۵۰ % انرژي مورد نياز از خورشيد تأمين مي شود . در احداث پارك حدود ۷۵ % مصالح مورد استفاده از امكانات محلي و سازگار با محيط پيرامون است،  مصرف انرژي تا ۷۵ % نسبت به شرايط معمولي صرفه جويي مي شود، ۵۰ % گونه هاي گياهي و حيواني بومي بوده ، تا ۷۵ % استفاده از ماشين در سفرهاي دروني پارك ها كاهش مي يابد و استفاده از دوچرخه ، پياده روي و حمل و نقل عمومي در درون مجموعه پارك ها افزايش مي يابد و سازمان اداري، موزه ها، آزمايشگاهها و ساختمان ها متناسب با استانداردهاي اكولوژيكي ساخته مي شود (رهنما و همكاران ، ۱۳۸۸ ) اكوپارك بايد محلي باشد كه نه فقط افراد آن  شهر، بلكه افراد ديگر از شهرهاي ديگر و حتي گردشگرهاي خارجي نيز به آنجا آمده و از آن بازديد كنند.
در نتيجه وجود رستوران،كافي شاپ و حتي هتل براي استراحت و اقامت لازم به نظر مي رسد. از طرف ديگر استفاده از عناصر طبيعي موجود و همچنين خلق مناظر بديع مثل ايجاد آبشاري زيبا، يا قاب گرفتن پديده هاي خاص طبيعي  براي تأكيد بر آن و ايجاد ديگر جاذبه ها در محيط براي جلب افراد به بازديد و كمك براي رسيدن به هدف ايجاد اكوپارك مؤثر خواهد بود . بنابراين هم سازي فرهنگي و آموزش به منظور احترام به محيط زيست و ايجاد تفكر امكان استفاده  مجدد از مواد و محصولات، از مهمترين اهداف، ضمن ايجاد امكانات تفرجي است. بنابراين پارك اكولوژيكي يا اكوپارك محوطة جهت دار محيطي است كه با در نظر گرفتن محيط، سيستم پيشرفته اي را براي ايجاد محيطي پايدار به وجود مي آورد. موضوع اصلي اكوپارك ها افزايش سيستم هاي پايدار و خودگردان از مواد دور ريختني قابل بازيافت است كه معمولا دو پيامد استفاده از انرژي باد و خورشيد و توليد با . ( استفاده از مواد دور ريختني قابل بازيافت است (كريم  پور، ۱۳۸۶ شاخص هاي ارزيابي پارك هاي اكولوژيك شاخص هاي در نظر گرفته شده براي طراحي اكولوژيك پارك ها در اين تحقيق به سه دسته عمده:

۱- كالبدي و طراحي اكولوژيكي ،
۲- زيست محيطي
۳- فرهنگي - آموزشي طبقه بندي شده اند كه در جدول ذيل محورهاي عمده، زيربخش هاي هريك از آنها و الزامات و استانداردهايي كه در هريك از زيربخش ها بايد مدنظر طراحان، برنامه ريزان و سازندگان پارك هاي اكولوژيك قرار  گيرد مشخص شده است.شايان ذكر است شاخص هاي مورد استفاده در اين بخش از ۷، (اعتماد و LEED مباحث راهنماي طراحي محيطي و انرژي همكاران، ۱۳۸۷ )، مقررات ملي ساختمان (بويژه مبحث ۱۹ )، صرفه جويي در  مصرف انرژي (عباس زاده و حسيني، ۱۳۹۰ ) و نمونه هاي موفق جهاني داراي جوايز بين المللي طراحي پايدار از جمله اكوپارك مانيل در فيليپين، پروژه شهري "لوجيا زوي" ۸ در شانگهاي چين و مركز تجاري سبز هندوستان كه جايزة مشهور طلاي سفيد را تحت نظر پيشوايان طراحي محيطي و انرژي از طرف شوراي ساختمان هاي سبز امريكا دريافت كرده است و ديگر اكوپارك ها و ساختمان هاي سبز موفق جهاني، استخراج شده است. ارائة يافته ها بررسي شاخص  هاي اكولوژيك در پارك هاي نمونه بر اساس تعريف اكوپارك و شاخص هاي آن توجه به مسا ئلي چون بازيافت، توليد انرژي و مصرف بهينه آن، بازيافت فاضلاب ها و استفاده مجدد از آنها در سيكل آبهاي مصرفي پارك، توجه به گونه  هاي گياهي سازگار با شرايط طبيعي و محيط زيست منط قه و كاربرد اصول طراحي اكولوژيكي در احداث ساختمان ها، معابر، فضاهاي بازي كودكان و پاركينگ ها و در پايان توجه به مسائل آموزشي و اجتماعي - فرهنگي محلي از  مهمترين مواردي است كه در احداث پارك اكولوژيكي بايد مورد توجه قرار گيرد. هر چند ايده اوليه طراحي پارك هاي مورد مطالعه اكولوژي نبوده و فقط با كاركرد پارك شهري احداث شده اند ، اما در اين مقاله افزون بر تغيير رويكردها  و نگاه اكولوژي مواردي كه مي توان در راستاي تفكر اكولوژيك تغيير داد، معرفي مي شود و بنابراين مقايسة وضع موجود آنها با شاخص هاي اكولوژيكي و بيان ميزان فاصله از اين شاخص ها  تواند سمت و سوي برنامه ريزي براي ارتقاي كيفيت اين پارك ها را فراهم كند.
( شايان ذكر است اعداد مشخص شده در جدول شمار ة ( ۲ميزان (درصد) انطباق پارك هاي مورد مطالعه با شاخص هاي  اكولوژيكي را نشان مي دهد. اعداد مذكور از طريق پرسشنامه اختصاصي و انجام مصاحبه دقيق با مديران و كارشناسان فني پارك ها به دست آمده است.سه پارك كوهسنگي، ملت و وحدت به عنوان نمونه از بين پارك هاي شهر مشهد انتخاب شده اند كه در ذيل به توضيح مختصري راجع به بررسي شاخص هاي اكولوژيكي در آنها پرداخته مي شود:
۱) پارك كوهسنگي : اين پارك در سال ۱۳۳۰ در ناحيه ۲ منطقة ۸ شهرداري مشهد احداث شده است كه هم اكنون ۵۰۰ هكتار وسعت دارد. به طور كلي پارك به لحاظ عملكرد از نوع شهري است. پس از بررسي ميداني شاخص هاي  اكولوژيكي در سه محور عمدة كالبدي و طراحي اكولوژيكي، زيست محيطي وفرهنگي – آموزشي در نظر گرفته شد و نتايج زير به دست آمد : محور كالبدي و طراحي اكولوژيكي دار اي چهار زير بخش  ساختمان ها، معابر و گذرگاهها،  پاركينگ ها و فضاي بازي كودكان است. زير بخش ساختمان ها داراي ۱۷ شاخص به عنوان اصول طراحي اكولوژيكي است و نشان مي دهد كه كل ۲۲ ساختمان موجود در پارك به لحاظ برخورداري از شاخص هاي  اكولوژيكي در وضعيت نامناسبي قرار داشته و از بين ۱۷ شاخص فقط سه شاخص استفاده از مصالح بومي به ميزان ۵۳ درصد، وجود درختان انبوه در مجاورت ساختمان ۷۱ درصد و برخورداري ساختمان ها از نور طبيعي ۷۰ درصد  رعايت شده و ميانگين كل شاخص ها در ساختمان هاي  ۱۱ درصد است. با توجه به بررسي هاي انجام شده بر / پارك برابر ۴ روي ساختمان هاي واقع در پارك كوهسنگي مي توان به اين نتيجه رسيد كه اغلب يا تقريبا همه اين ساختمان ها  فاقد اصول اكولوژيك هستند. در مورد زير بخش دوم كه معابر و گذرگاههاي اصلي و فرعي هستند تعداد ۸ شاخص تعيين شده است كه از اين تعداد پنج شاخص آن بر طبق جدول شمارة ( ۲) رعايت شده و بر طبق اين ۳۶ درصد براي  معابر / مندرجات ميانگين شاخص هاي رعايت شده ۲ ۳۳ براي معابر فرعي است. در مورد دو زير بخش فضاي / اصلي و ۷ بازي كودكان و پاركينگ ها كه هر يك به ترتيب داراي ۹ شاخص و ۷۵ درصد در فضاي بازي / ۷ شاخص  اكولوژيكي هستند، ميانگين ۵ ۱۴ درصد براي پاركينگ ها رعايت شده است. / كودكان و ۲ در مورد محور زيست محيطي مي توان گفت كه در اين پارك هيچ اقدامي در زمينه بازيافت و استفاده مجدد از آبهاي مصرفي و آب باران  صورت نگرفته است تأمين آب غير قابل شرب در پارك از طريق چاه عميق صورت گرفته و هيچ گونه سيستمي براي جمع آوري آب باران، ذخيره و تصفيه آب مصرف شده، و يا ذخيرة سازي و باز آفريني سيلاب ها در اين پارك وجود  ندارد. فقط زير ساخت موجود در مورد آب باران ، انتقال آن از طريق كانال ها به بيرون از پارك است.
در پارك كوهسنگي محلي براي ذخيره و كمپوست زباله وجود ندارد و فقط بخشي از برگهاي جمع آوري شده درختان د ر پاي درختان به منظور تقويت و به عنوان كود استفاده مي شود. هيچ گونه تجهيزاتي براي توليد و تبديل انرژي  خورشيدي به الكتريكي دردرون پارك لحاظ نشده و برق پارك با اتصال به شبكة برق شهري  تأمين مي شود.
محور فرهنگي – آموزشي كه بحث اصلي آن انتقال آموزش ها در پارك ها با نگاه ويژه به بحث شهر و ارتقاي مهارت هاي شهروندان است داراي برنامه مدوني در پارك ها نيست اما به صورت پراكنده و مقطعي فعاليت هايي انجام مي  شود. در پارك كوهسنگي آموزش هاي خاصي با توجه به مناسبت هاي خاص از جمله آموزش هاي طراحي و نقاشي صورت گرفته اما در مورد آموزش هاي زيست محيطي سابقه اي وجود ندارد و به نظر مي رسد تا كنون گامي براي  ايجاد آموزش هاي مختلف شهروندي برداشته نشده است.

۲) پارك ملت : اين پارك در سال ۱۳۵۲ با مساحت ۷۲ هكتار در ناحية ۱ منطقة ۱۱ شهرداري مشهد ساخته شده است . پارك ملت نيز همانند پارك كوهسنگي در سه محور عمدة كالبدي و  طراحي اكولوژيكي، زيست محيطي و فرهنگي –  آموزشي مورد بررسي قرار گرفته است كه نتايج زير حاصل برداشت هاي ميداني از اين پارك است :
محور كالبدي و طراحي اكولوژيكي مورد تحقيق در اين پارك  چهار زير بخش ساختمان ها، معابر، فضاي بازي كودكان و پاركينگ هاست كه در زير بخش ساختمان ها از ۱۷ شاخص طراحي اكولوژيكي همانند پارك كوهسنگي فقط ۳  شاخص در ۳۶ بناي موجود پارك رعايت شده كه مقادير آن به ترتيب براي شاخص هاي استفاده از مصالح بومي، مجاورت با درختان ۶۸ و ۷۴ درصد است و ، انبوه و برخورداري از نور طبيعي ۳۵ در مجموع مي توان گفت ميانگين  كل شاخص ها در ۱۰ درصد است و اغلب يا تقريبا / ساختمان هاي پارك برابر ۴ همة اين ساختمان ها فاقد اصول اكولوژيك هستند. از تعداد ۸ شاخص تعيين شده براي معابر تعداد ۵ ش اخص براي معابر اصلي و ۷ شاخص براي معابر  رعي رعايت شده كه ميانگين ۵۴/ ۴۲ درصد براي معابر اصلي و ۳ / مقادير آن به ترتيب ۵ درصد براي معابر فرعي است. فضاي بازي كودكان نيز در اين ۶۱ درصد را داراست و پاركينگ ها به عنوان / پارك ميانگين ۱ آخرين زير  بخش در محور كالبدي فقط ۲ شاخص از ۷ ۱۴ درصد را دارند. / شاخص طراحي اكولوژيكي با ميانگين ۲ تمهيدات خاصي در مورد محور زيست محيطي كه از  شاخص هاي اصلي آن بازيافت زباله هاست در اين پارك انديشيده نشده   . جمع آوري زباله در سطح پارك با توجه به محدوديت فضايي به صورت دستي صورت گرفته و فقط در رينگ خارجي از ماشين براي اين كار استفاده مي شود و هيچ گونه تفكيكي از مبدا براي زباله هاي توليد شده از طريق قراردهي  سطل هاي رنگي در پارك وجود ندارد و جمع آوري برگ هاي درختان در فصل هاي برگ ريزان پس از جمع آوري آنها در محل هاي دپو و سپس انتقال به كارخان ة كمپوست در جنوب مشهد صورت مي گيرد. همچنين هيچ گونه اقدامي  در مورد بازيافت فاضلاب و آبهاي مصرفي صورت نگرفته است . آبهاي سطحي جاري شده در سطح پارك از طريق كانال هاي انتقال دهنده به بيرون از پارك هدايت مي شوند. محور فرهنگي- آموزشي در پارك ملت در ابعاد مختلف  گذران  وقات فراغت از طريق فعاليت هاي مختلف ورزشي، دوره هاي آموزشي پرورش گل و گياه در آلاچيق هاي آموزشي و همچنين برگزاري كلاس هاي فرهنگي و آموزشي براي هنرجويان در ساختمان فرهنگي امام رضا (ع)  مورد توجه قرار گرفته است. اين پارك فضاهاي مختلفي براي رشته هاي مختلف ورزشي از جمله فوتبال، بسكتبال، واليبال، بدمينتون، پينگ پونگ، اسكيت، شنا و شطرنج داراست. با توجه به نوع وسايل استفاده شده در اين فضاها مي توان گفت كه استانداردهاي اكولوژيكي خاصي را در خود نداشته و خسارت هاي چنداني به محيط زيست وارد نمي كند و بنوعي تضاد اكولوژيكي خاصي در اين فضاها مشاهده نمي شود . شهربازي پارك ملت از ديگر فضاهاي تفريحي اين  پارك است كه از لحاظ شاخص هاي اكولوژيكي نبايد در اكوپارك ساخته شود زيرا آلودگي هاي زيست محيطي متعددي چون آلودگي صوتي ناشي از دستگاهها و اسباب بازي هاي مكانيكي و برقي شهربازي و همچنين آلودگي نوري را به  همراه دارد كه باعث بروز آسيب هايي به روح و جسم انسان و ايجاد استرس و اضطراب در افراد مي شود و براي گياهان كشت شده نيز مضر بوده و آنها را در خطر آلودگي به بيماري ها و آفات قرار مي دهد. چنين مجموعه هايي در  شهرها بايد به صورت جداگانه احداث شوند.
۳) پارك وحدت : اين پارك كه در گذشته كاربري گورستان داشته در سال ۱۳۴۸ با مساحت ۱۷ هكتار تبديل به پارك شده است و در بين پارك هاي مورد مطالعه كوچكترين پارك از لحاظ وسعت است. اين پارك در ناحية ۱ منطق ة ۵  شهرداري مشهد واقع است و همانند دو نمونة قبلي در سه محور عمد ة فوق مورد بررسي واقع شده است: در اين پارك تعداد ۶ ساختمان وجود دارد كه شاخص هاي ۱۷ گانه محور كالبدي و طراحي اكولوژيكي در آنها بررسي شده و فقط سه شاخص همانند دو پارك قبلي مورد توجه بوده است و بقيه شاخص ها صفر درصد هستند. اين شاخص ها عبارتند از استفاده از مصالح بومي ، ۷۰ درصد، وجود درختان انبوه در مجاورت ساختمان ها، ۵۵ درصد، برخورداري از نور طبيعي در طول روز ۶۲ درصد. ميانگين كل شاخص ها در ساختمان هاي پارك وحدت برابر ۱۱ درصد است. همچنين ميانگين درصد / شاخص هاي رعايت شده در معابر پارك وحدت ۵ ۴۸ درصد براي معابر فرعي است . / براي  معابر اصلي و ۷ ميانگين شاخص هاي رعايت شده در فضاي بازي كودكان و ۷ درصد است. / پاركينگ ها نيز به ترتيب ۴۰ و ۴ در مورد محور زيست محيطي در پارك وحدت مي توان گفت كه هيچ گونه تجهيزاتي براي توليد انرژي درون پارك وجود ندارد و برق پارك به طور مستقيم با اتصال به شبكه برق شهري تأمين مي شود. حدود ۳۸ درصد فضاي سبز پارك از طريق آبياري شلنگي و ۶۸ درصد آن از طريق آبياري تحت فشار از طريق دو حلقه چاه عميق تأمين  مي شود . هيچ گونه سيستمي براي جمع آوري آب باران يا ذخيره و تصفيه آب مصرف شده و باز آفريني سيلاب ها در پارك وجود ندارد همچنين تمهيدات خاصي براي بازيافت فاضلاب و تفكيك زباله در سطح پارك نشده و زباله ها  به صورت دستي جمع آوري مي شوند. همچنين گونه هاي گياهي و درختي پارك وحدت از تنوع بالايي برخوردار است. به طوري كه در اين پارك حدود ۲۱ گونه درخت و درختچه وجود دارد. گلدان هاي كوچك ۹ نيز كه براي زيباسازي  پارك استفاده شده با هزينه هاي زيادي در توليد و نگهداري همراه است و هيچ گونه همخواني با شاخص هاي اكولوژيكي ندارد.
در پارك وحدت محور فرهنگي - آموزشي نسبت به محور زيست محيطي بيشتر مورد توجه بوده و با توجه به نيازهاي مختلف شهروندان كاركردهاي متفاوتي را به همراه داشته است. در اين مورد پارك وحدت افزون بر گذران اوقات  فراغت داراي فضاهاي فرهنگي چون كتابخانه، خانه داستان و رمان و كافي نت است كه به طور مسلم نتايج فرهنگي مثبتي را براي استفاده كنندگان به همراه داشته است. برگزاري مراسم آييني، نمايش، تئاتر و موسيقي محلي از ديگر فعاليت هاي فرهنگي اين پارك است. البته فضاهاي ورزشي در اين پارك به چشم نمي خورد كه از نقاط ضعف پارك است. شهربازي پارك وحدت از ديگر فضاهاي تفريحي پارك است كه به دلايل ذكر شده در خصوص شهربازي پارك  ملت نبايد در درون يك اكوپارك وجود داشته باشد.  شاخص هاي بررسي شده در محور اصلي كالبدي و طراحي اكولوژيكي در سه پارك نمونه را مورد ارزيابي قرار داده است:

نتيجه گيري
نتايج تحقيق حاكي از آن است كه در كشورهاي پيشرفته تأكيد طراحي شهري بر وضع استانداردها تا دست يابي به اهداف پايداري است و نتايج حاصل از آن در مقررات و ضوابط طراحي پايدار شهري در حالي كه در كشور ما .(Meijer,  et al., استفاده مي شود ( 2011 نه فقط نتايج، بلكه استانداردها نيز مورد توجه نبوده و رعايت نشده است. همچنين نتايج حاصل از مطالعه پارك هاي نمونه مبين آن است كه پارك هاي شهر مشهد به لحاظ ابعاد مختلف  اكولوژيكي در محورهاي عمدة كالبدي و طراحي، زيست محيطي و فرهنگي – آموزشي ضعيف عمل كرده اند و به شاخص هاي تأمين انرژي مورد نياز پارك از منابع تجديد پذير، بازيافت زباله، آبهاي مصرفي و فاضلاب ها، آموزش  هاي زيست محيطي و... توجه لازم نشده است و موارد محدود موجود نيز فاقد برنامه هدفمند و اغلب مقطعي بوده است. در طراحي پارك ها ي شهري به مسائل كالبدي و عناصر سازنده بافت كالبدي پارك ها مانند معابر، ساختمان ها،  فضاي بازي و پاركينگ ها توجه لازم نشده است. بر اين اساس مي توان گفت پارك هاي موجود نه فقط به لحاظ اقتصادي خودكفا نيستند بلكه به دليل عدم استفاده از فناوري هاي نوين توليد و مصرف انرژي (خورشيدي) ، بازيافت آب و  زباله و ... بسيار پر هزينه اند و منجر به مصرف سوء منابع آب و انرژي شهري شده و اغلب توانايي پالايش آلودگي هاي شهري را ندارند. محور اصلي كالبدي و طراحي اكولوژيكي در چهار زير بخش  خود در وضعيت نامناسبي قرار
دارد و ميانگين هاي ذكر شده در جدول گوياي اين وضعيت نابسامان هستند. ميانگين شاخص هاي رعايت شده در ساختمان هاي كل ۱۰/ پارك هاي مورد مطالعه و در بين شاخص هاي ۱۷ گانه برابر ۹ درصد است كه نشان از غير  اكولوژيكي بودن اين ساختمان ها دارد . افزون بر اين معابر اصلي و فرعي در كل سه پارك نمونه با ميانگين ۴۵ درصد در معابر فرعي / كلي ۳۷ درصد در معابر اصلي و ۷ نشان دهندة وضعيت زير حد ميانه اين فضاها ست . فضاي  بازي ۵۸ درصد است كه نسبت به دو زير بخش / كودكان داراي ميانگين ۷ قبلي در وضعيت بهتري قرار دارد و در پايان ميانگين شاخص هاي اكولوژيكي رعايت شده در فضاي پاركينگ هاي سه پارك ۱۱ درصد بوده كه همانند زير /  كوهسنگي، ملت و وحدت برابر ۸ بخش ساختمان ها نشان از غير اكولوژيكي بودن آنها دارد . شايان ذكر است مطالعه انجام شده مقايسه و سنجش ميزان رعايت شاخص هاي اكولوژيكي با استانداردها بوده، بنابراين ضرورت تحليل آماري  عميق را ايجاب نمي كند.
مقايسة درصدهاي مربوط به ميزان انطباق پارك ها ي مورد مطالعه با شاخص هاي تعريف شده نشان مي دهد كه حتي در پارك هايي كه اخيرا مورد بازپيرايي قرار گرفته اند و طراحي و اجراي طرح توسعة آنها اخيرا توسط طراحان  فضاي سبز صورت گرفته نيز اصول پايداري رعايت نشده است. اين در حالي است كه شهر مشهد با موقعيت خاص خود به عنوان مركز استان خراسان رضوي و نيز دومين كلانشهر مذهبي جهان و ورود بيش از ۲۰ ميليون گردشگر و  زائر طي سال و همچنين كمبود منابع آب و انرژي و مواجهه با بحران هاي حاد زيست محيطي از قبيل بحران آب ، توجه عميق تري را از سوي مديريت شهري و بويژه شهرداري به منظور كنترل، هدايت و نظارت بر تهيه طرحها و  برنامه هاي شهري در راستاي نيل به توسعه پايدار شهري مي طلبد كه بحث طراحي پايدار فضاهاي سبز شهري و رعايت اصول اكولوژيك در شهرها نيز بخشي از آن است.بحث و ارائه پيشنهادها بررسي و ارزيابي شاخص هاي  اكولوژيك در پارك ها ي مورد مطالعه شهر مشهد نشان داد كه وضعيت جاري در اين پارك ها از ديد اكولوژيكي نامناسب بوده و تعداد كمي از اصول مورد توجه قرار گرفته است.
هر چند اين مس ئله و توجه به آن از نكاتي است كه در دهه هاي اخير در كشور ما به پيروي از ساير كشورهاي پيشرو آغاز شده است. با توجه به مطالعات صورت گرفته در اين تحقيق و انتخاب شاخص هاي مورد نياز براي طراحي  اكولوژيك پارك ها ي شهري و يا ارتقاي پارك هاي شهري موجود به شرايط اكولوژيك ، پيشنهادهايي در سطوح گوناگون مديريتي، طراحي، برنامه ريزي و فرهنگي به شرح زير ارائه مي شود : پيشنهادهاي مديريتي و برنامه ريزي  ۱-تهيه و تدوين طرح جامع احداث و توسعه اكو پارك ها ي شهري
۲-بررسي ويژگي هاي اكوپارك هاي احداث شده در ساير نقاط جهان و بالاخص مناطقي كه از ديد طبيعي (اقليم )، اقتصادي و اجتماعي داراي شرايط مشابهي با كشور ايران و شهر مشهد هستند

۳-رعايت شاخص هاي اكولوژيك به عنوان اصل ي قانوني و شاخص ارتقاي كارايي مديريت در دستگاههاي اجرايي
۴-مؤظف كردن دستگاهها براي استفاده از اصول اكولوژيكي در احداث بناهاي جديد و طراحي و برنامه ريزي پارك ها

۵-تعريف استانداردها، دستور العمل ها و مقررات ويژه به منظور قانوني كردن معيارهاي اكولوژيكي، در فعاليت هاي نوسازي و باز پيرايي فضاها و ساختمان هاي جديد اماكن عمومي پيشنهادهاي طراحي  رعايت استانداردهاي معماري سبز در خصوص ساخت ساختمان ها، معابر و گذرگاهها، پاركينگ ها و فضاي بازي كودكان در پارك ها از جمله تأمين انرژي الكتريكي از طريق سلول هاي خورشيدي، استفاده از مصالح ب ومي و قابل بازيافت، عايق بندي حرارتي  ساختمان ها در جداره ها، جمع آوري آب باران از بام ها و سطوح ديگر، كف سازي هاي جاذب آب و رطوبت و موارد ديگر كه شرح آنها در جداول شمارة ( ۱ و ۲) به تفصيل بيان شده است. پيشنهادهاي زيست محيطي مسائل زيست محيطي كه بايد در پارك هاي اكولوژيكي رعايت شود، مسائلي چون انرژي، توليد، تكثير، و نگهداري گياهان و جانوران، آلودگي هاي محيطي، كود، بازيافت زباله و فاضلاب و آبهاي مصرفي را شامل مي شود.

۱-تأمين انرژي الكتريكي از طريق سلول خورشيدي و ژنراتور بادي با توجه به توانايي هاي طبيعي و اقليمي منطقه.

2-تأمين آب غير قابل شرب از طريق جمع آوري آب باران ، ذخيره سازي و باز آفريني سيلاب ها، ذخيره و تصفي ة آب   مصرف شده و پيوستگي زيرساخت ها با تكنولوژي مناسب و مدرن روز.

۳-حفظ چرخه زندگي جانوران، كاشت گياهان دارويي، كاربردگياهان بومي در طراحي فضاهاي طراحي شده.
۴-استفاده از ديوارة سبز و انبوه درختان براي كاهش آلودگي هاي صوتي.
۵-جلوگيري از احداث شهربازي در اكوپارك براي كاهش آلودگي صوتي.
۶-موظف كردن مديريت پارك ها به تصفية آبهاي مصرف شده

.۷-طراحي و توليد توالت هاي خشك و كودساز ۱۲ با در نظر گرفتن فرهنگ ايراني- اسلامي.
۸-قرار دهي سطل هاي رنگي تفكيك زباله از مبدأ.
۹-استفاده از دستگاههاي كودساز و تكنيك توليد كود با استفاده از . كرم هاي مخصوص ۱۳ پيشنهادهاي فرهنگي- آموزشي
۱-ارائة آموزش هاي زيست محيطي و اكولوژيكي با بهره گيري از سرمايه گذاري بخش خصوصي براي توسعة اين آموزش ها و
۲-ارائة خدمات فرهنگي و تأمين گذران اوقات فراغت از طريق برگزاري نمايشگاهها، كارگاههاي آموزشي و جشنواره هاي علمي - فرهنگي

منبع : http://jes.ut.ac.ir

 

 

مرتضی

مدیر اجرایی ماهنامه شهر و منطر

وبگاه: www.phophic.com

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر