شما اینجا هستید: خانهمقالاتخدمات شهریبرآورد ارزش تفريحی منطقة كوهستانی توچال با استفاده از الگوی اقتصادسنجی

برآورد ارزش تفريحی منطقة كوهستانی توچال با استفاده از الگوی اقتصادسنجی

منتشرشده در خدمات شهری
نوشته شده توسط  06 ارديبهشت 1393 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

چكيده
ارزش گذاري كالاها و خدمات اكوسيستمي از جمله روش هاي حفاظت از اكوسيستم ها و استف ا دة مناسب از آن ها به شمار مي آيد، زيرا اين خدمات غالب ا فاقد بازار واقعي اند و رايگان تلقي م ي شوند. اين در حالي است كه اكوسيستم ها فراهم آورند ة ط يف وسيعي از خدمات اند كه موجب ارتق ا ي سطح رفاه زندگي بشر مي شوند.

يكي از انواع اين خدمات، خدما ت تفرجي اكوسيستم ه اي كوهستاني است. به منظور برآورد ارزش تفرجي منطق ة كوهستاني توچال  واقع در شمال تهران با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط و پرسش نامة انته ا- باز، 227 پرسش نامه در سايت مورد نظر تكميل شد. همچنين، به منظور تشخيص عوامل مؤثر در تصميم به تمايل براي پرداخت وروديه و ميزان  تمايل به پرداخت ، از الگوي توبيت و روش دومرحله اي هكمن استفاده شد. با حذف پاس خ ه اي ناقص ، صفر اعتراض آميز و صفر حقيقي، 107 نفر از 227 پاسخگو ( 47 درصد) حاضر به پرداخت مبلغي براي بازديد و استفاده از  منطق ة كوهستاني توچال بود ه اند. مقايسة نتايج برآورد الگوي پروبيت و رگرسيون خطي نشان مي دهد، متغيرهاي جنسيت، نوع منزل مسكون ي و تغيير ج غرافيايي محيط كار ، در تصميم پاسخگويان براي پرداخت وروديه به منظور  استفاد ة تفريحي از منطق ة كوهستاني توچال اثر معني دار دارد . همچني ن، سطح درآمد، تعداد افراد خانوا ر و ميزان آلودگي در محيط كار نيز در مرحلة اول (مرحلة تصميم براي تمايل به پرداخت) و دوم (مرحلة عم ل بعد از مرحل ة  تصميم )، در ميزان تمايل به پرداخت پاسخگويان اثر معني دار دارد. ميانگين تمايل به پرداخت سالا نة هر بازديدكننده برابر با 9444 ريال و ارزش تفرجي هر هكتار از منطقه در سال 1390 برابر ب ا 137888240 ريال برآورد شد. با توجه به ميزان بالاي ارزش تفر جي هر هكتار از منط ق ة توچال، برنامه ريزي براي ارتقا ي سطح امكانات بهداشتي، رفاهي و افزايش امنيت افراد در منطقه توچال، ضروري است.

  1. سرآغاز
از مهم ترين علل تخريب و زوال اكوسيستم هاي طبيعي، نبود بازاري براي تعيين ارزش خدمات توليدشده از طريق اين اكوسيست م ها و در نتيجه رايگان پنداشتن اين خدمات است. در واقع بخش وسيعي از كالاها و خدمات اكوسيستمي از  ماهيت كالاهاي عمومي برخوردارند و بازار مشخصي براي سنجش ارزش آن ها وجود ندارد . روش هايارزش گذاري اقتصادي به منظور رفع اين مشكل و برآورد ارزش اقتصادي اين كالاها و خدمات با استفاده از روش هاي غيربازاري  پديد آمده اند. در سا ل هاي اخير توجه به مقو لة ارزش گذاري خدمات اكوسيستمي در جهان رو به افزايش است ، همچنين در ماد ة 192 از قانون برنام ة پنجم ، توسعة اق تصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور مصوب 1389 دولت مكلف شده ارزش اقتصادي منابع زيست محيطي وجداول و حساب هاي مربوطه را در حساب هاي ملي محاسبه و ملحوظ كند. در تبص رة 2 اين ماده نيز ، معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري مكلف شده  است با همكاري سازمان حفاظت محيط زيست و ساير دستگاه هاي مرتبط به منظور برآورد ارز ش ها ي اقتصادي منابع طبيعي و زيست محيطي و هزينه هاي ناشي از آلودگي و تخريب محيط زيست در فرايند توسعه و محاس بة آن در حساب هاي ملي، نسبت به تنظيم دستورالعم ل هاي محاس بة ارزش ها و هزينه هاي موارد داراي اولو يت از قبيل : جنگل، آب، خاك، انرژي، تنوع زيستي و آلودگي هاي زيست محيطي در نقاط حساس اقدام كند و در مراجع ذي ربط به تصويب برساند (قانون برنامة پنجم توسعة .(1389در دنياي كنوني ، اقتصاد توريستي و محاس بة توليد مليسبز، يكي از اركان اصلي اقتصاد تجاري جهان است. از اين رو برآورد ارزش پولي خدمات تفريحي اكوسيستم ها ي طبيعي كه در بيشتر موارد مردم بهايي بابت استفاده از آن ها نمي پردازند مي تواند گامي مؤثر در تعيين ارزش اقتصادي واقعي اين مكان ها، محافظت ، احيا و تعيين سهم واقعي آن ها در اقتصاد هر كشوري باشد . روش ارزش گذاري مشروط كه  در آن ميزان تمايل به پرداخت بازديد كنندگان و منافع حاصل از آن در يك بازار فرضي بررسي مي شود در حكم مهم ترين رهيافت ها در تعيين منافع خدمات .(Heal, et al., محيط زيستي به كار گرفته مي شود ( 2005 روش مذكور اولين بار براي برآورد ارزش تفريحي پارك هاي ملي امريكا در سال 1958 استفاده شد و در دهة 1970 در مطالعات ارزش گذاري در كشورهاي اروپايي به كار رفت. كريگر ( 2001 )، ارزش تفريحي جنگل هاي ايالت منتاني امريكا را بر اساس روش ارز ش گ ذاري مشروط 108 دلار وايتهد و .(Krieger, براي هر سفر محاسبه كرد ( 2001 فيني ( 2003 )، با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط، ساحل كاروليناي شمالي امريكا را كه شامل بقاياي  5000 كشتي غرق شده بود، ارزش گذاري كردند . بر اساس آن متوسط تمايل به پرداخت هر بازديدكننده 36 دلار و سود سالانة ناشي از مديريت پارك تاريخي كش تي هاي غرق شده Whitehead & Finney ) 1/75 ميليون دلار  برآورد ش د 2003 ). سالازار و مندز ( 2005 ) ارزش تفريحي پارك شهري در والنسياي اسپانيا ر ا، 11942 پزوتا در سال برآورد گورلوك .(Salazar and Mendez كردند ( 2005 2006 )، با استفاده از اين روش ارزش  خدمات اكوسيستم ) در ايالت بارساي تركيه را 6744 دلار در سال برآورد كرد ساتوت و همكاران ( 2007 ) ارزش .(Gurluk, 2006) تفريحي جنگ ل هاي سرو در لبنان را 4243 دلار در سال .(Sattout, et al., براي هر  خانواده محاسبه كردند ( 2007 رينيسداتير و همكاران ( 2008 )، با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط، تمايل به پرداخت افراد براي پارك ملي اسكافتافل و آبشار گولفوي ايرلند را به ترتيب 508 و et al., 33 ميليون كرون  برآورد كردند ( 2008 .(Reynisdottir, اهميت اقتصاد گردشگري و محاسبة منافع پولي گردشگاه هاي طبيعي در ايران با تعيين كل ارزش تفرجي پارك سيسنگان ( 8960 ريال ) در سال 1351 مطرح شد (يخشكي 1351 ).  بررسي مطالعات داخلي نشان مي دهد به كارگيري ارزش گذاري مشروط در تعيين منافع خدمات محيط زيستي يا منافع مالي كاهش و جلوگيري از خطر ها براي محيط زيست در ده ة اخير افزايش چشمگيري داشته است. عسگري و  مهرگان ( 1380 )، تمايل خانوارها به پرداخت براي اثر تا ريخي گنج نامه در همدان را با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط، 1560 ريال براي هر باز ديد ،( بيان كردند. همچنين، خداوردي زاده و همكاران ( 1387 ارزش  تفريحي سالانة روستاي گردشگري كندوان آذربايجان شرقي ر ا به روش ارزش گذاري مشروط برابر1171500000 ريال محاسبه كردند. اميرنژاد و همكاران ( 1388 ) ارزش تفريحي ناشي از بهره مندي بازديدكنندگان پارك شهري  ائل گلي تبريز را با استفاده از ارزش گذاري مشروط و انتخاب دوگا نة دوبعدي به دست آوردند . آن ها متوسط تمايل به پرداخت هر خانوار را 988359 ريال در سال و تمايل به پرداخت كل 224 ميليون ريال برآورد / خانوارهاي  بازديدكننده را 99 كردند.
همچنين، خداوردي زاده و همكاران ( 1389 ) ارزش تفريحي روستاي گردشگري اشتبين در حاش ية رودخان ة ارس را با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط محاسبه كردند. آن ها ميانگين تمايل به پرداخت گردشگران و ارزش تفريحي سالا نة اين روستا را برابر 6884 و 826080000 ريال برآورد كردند. لياقتي و همكاران ( 1389 )، ارزش تفريحي منطق ة كوهستاني دركه را با استفاده از اين روش برآورد و ميانگين تمايل به پرداخت سالا نة هر  بازديدكننده3362 ريال و ارزش تفرجي هر هكتار از منطق ة / برابر با 8 دركه در سال ر ا تقريباً برابر با 50 ميليون ريال محاسبه كردند. خاكسار آستانه و همكاران ( 1390 ) با استفاده از اين روش، نشان دادند كه 87 درصد افراد  بررس ي شده حاضر ند براي استفاده از پارك هاي جنگلي مشهد مبلغي پرداخت كنند. در اين مطالعه ، متوسط تمايل به پرداخت بازديدكنندگان براي ارزش تفريحي اين پارك ها 1287 ريال 6/ براي هر بازديد و ارزش كل تفريحي سالا  نة آن بيش از 3 ،( ميليارد ريال برآورد شده است . نجاري و همكاران ( 1390با بيان اينكه منطقة پاه نيمه به علت جاذبة زياد يكي از مناطق تفريحي و گردشگري بسيار مهم در سطح استان سيستان و بلو چستان است از روش ارزش  گذاري مشروط استفاده و متوسط تمايل به پرداخت افراد و ارزش تفريحي سالانة اين مكان را به ترتيب برابر 3920 و 1568000000 ريال محاسبه كردند.
در اين ميان ، دامنة جنوبي البرز كه به كوهستان توچال شهرت دارد، ب هرغم مرتفع و صعب العبور بودن، ازشلوغ ترين مكان هاي تفريحي ايران و ميعادگاه اصلي كوهنوردان و ورزشكاران تهراني است . كوهستاني كه روزهاي تعطيل،  از مسيرهاي مختلف، پذيراي هزاران كوهنورد، صخره نورد و دوست دار طبيعت است . توچالچند قل ة مختلف دارد كه بلندترين و در دسترس ترين آن ها، كه مسلط به تهران است ، به همين نام معرو ف شده است و حدود 3933  متر ارتفاع دارد . صخره نوردان نيز يكي ديگر از قشرهاي ورزشي كشور ند كه از اين كوهستان بهره مند مي شوند. صخر ه هاي طبيعي و زيبا براي صخر ه نوردي در اين مكان را در ميان دوست داران اين « بند يخچا ل » منطقة ورزش مشهور كرده است (سازمان مشاور فني و مهندسي .( تهران، 1375 از اين رو، شناخت دقيق تر و برآورد ارزش تفريحي منطقة كوهستاني توچال، همچنين بررسي نظر ها و خواسته ها ي افراد شهرنشين در خصوص امكانات آن، مي تواند به رفع نيازها و كمبودها كمك مؤثري كند . براي ارزيابي عوامل اثر گذار در تصميم به پرداخت ورودي ه در مرحلة اول و تشخيص آن از عواملي كه سبب تغيير ميزان پرداخت وروديه مي شود، الگوي اقتصادسنجي توبيت و روش دومرحله اي هكمن به كار مي رود.

2. روش پژوهش
روش ارزش گذاري مشروط و هزينة سفر، به طور معمول از ابزارهاي استاندارد علمي در خصوص برآورد ارز ش تفرجي سايت هاي تفريحي است . روش هزي نة سفر بيشتر مناسب مكان هايي است كه بازديدكنندگان از نواحي دور به يك مكان مراجعه مي كنند. از آنجا كه اين روش مبتني بر اين فرض است كه ارزش تفريحي يك مكان مرتبط با هزينه هاي سفري است كه فرد براي عزيمت به آن مكان نمي تواند براي تعيين ،(Randal, متحمل مي شود ( 1994 ارزش تفرجي منطق ة كوهستاني توچال به كار رود ؛ زيرا منطقة توچال در مجاورت تهران است و برخي افراد به علت نزديكي محل سكونت خود به منطقه، اين فاصله را پياده طي مي كنند . از اين رو در اين مطالعه، از روش 1، با  وجه به تمايل به پرداخت (cv) ارزش گذاري مشروط  ابرازشدة بازديدكنندگان، استفاده مي شود. روش ارزش گذاري مشروط، روشي است كه بيشتر از 30 سال به منظور تعيين ترجيحات ابرازشدة مصرف كنندگان كالاهاي زيست  محيطي كه نمي توان به طور مستقيم آن ها را در بازار معامله كرد استفاده شده است . اساس اين روش براي مبناي بازار فرضي است.
در مطالعات ارزش گذاري مشروط، ارزش كالاها و خدمات زيست محيطي را مي توان با 5 روش كلي استخراج اطلاعات تعيين كرد . اين روش ها عبارت اند از : بازي پيشنهاد، كارت پرداخت، انتها- باز، انتخاب دوگانة بازي  .(Cumming, et al., يك بعدي و دوبعدي ( 1986 پيشنهاد و كارت پرداخت جزو قديمي ترين روش ها به شمار مي روند كه قديمي بودن آن ها و اثر مستقيم نقط ة شروع طرح روي اريب شدن نتايج نهايي، كاربرد آن ها را روش ها  ي .(Briscoe, et al,. محدود كرده است ( 1990 انتها- باز و انتخاب هاي دوگانه جديدترين رهياف ت هاي استخراج اطلاعات در بررسي هاي ارزش گذاري مشروط به شمار مي روند . مانعي كه در استفاده از روش انتخاب دوگانه وجود دارد اين است كه علاوه بر انحراف نقط ة شروع، براي اجراي عملي به نمونه هايي با مقياس بزرگ نياز دارد كه سبب افزايش هزين ة اجرايي طرح م ي شو د. در روش استخراجي انتها- باز، بالاترين ميزان تمايل به پرداخت افراد براي به دست آوردن خدمات زيس ت محيطي سؤال خواهد شد . در اين روش نگراني تعيين نقط ة شروع وجود ندارد ، همچنين مدت تكميل پرسش نامه و هزينة .(Hanemann, اجراي آن كمتر خواهد بود ( 1991 در  تحقيق حاضر، روش استخراجي انتها- باز يا سؤالات نامحدود براي تعيين ارزش تفرجي منطقة توچال در روش مذكور از .(Walsh, et al,. به كار مي رود ( 1984 الگوي توبيت و روش دومرحل ه اي هكمن استفاده مي شود اين  روش براي برآورد .(Carson, et al,. 1995) مدل هايي به كار گرفته مي شود كه داراي متغير وابستة محدودند.
روش دومرحله اي هكمن بر اين فرض استوار است كه مجموعه اي از خصوصيات مختلف افراد م ي تواند بر تصميم آن ها به پرداخت وروديه (مرحل ة تصميم ) اثر بگذارد و مجموعة ديگر از متغيرها مي تواند ميزان پرداخت وروديه را (مرحلة عمل پس از تصميم) تعيين كند. در ساير تكني كهاي استخراج اطلاعات همانند انتخاب هاي دوگانه كه از الگوهاي لاجيت و پروبيت استفاده مي كنند، امكان جداسازي عوامل مؤثر در تمايل به پرداخت و عوامل مؤثر در ميزان آن،  وجود ندارد . از اين رو، از دقت ارزيابي نتايج و سنجش تأثير سياست هاي محيط زيستي در توسعه و احياي مناطق تفرجي كاسته مي شود. در روش دومرحله اي هكمن، متغيرهايي كه مي توانند تصميم پاسخگويان براي تمايل به  پرداخت را متأثر كنند (مرحلة اول) در الگوي پروبيت و متغيرهاي مؤثر در ميزان پرداخت وروديه (مرحلة دوم) در الگوي رگرسيون خطي بررسي مي شوند. اين دو گروه از متغيرها لزوماً مانعه الجمع نيستند.
در الگوي توبيت *
i سطح واقعي تمايل به WTP
پرداخت براي بازديدكنندگاني است كه با توجه به امكانات و خصوصيات اقتصادي ، اجتماعي و محيط زيستي .(Heckman, بيان مي شود ( 1979 ، Xi آن ها(1) * *
i i i WTP  i  1....... N
(2)
* *
i i i WTP  WTP if WTP  0
(3)
*
i i WTP  0 if WTP  0
هنگام بازديد از منطق ة كوهستاني توچال، گروهي ازبازديدكنندگان تمايل به پرداخت وروديه براي استفاد ة تفريحي از منطقه را دارند ، در حالي كه گروه ديگر به پرداخت مبلغ ورودي اعتقاد ندارند . براي گروه اول ، مقادير i و * X i  قابل مشاهده است. اين در حالي است كه WTP براي گروه دوم تنها بردار خصوصيات آن ها و امكانات Xi منطقة قابل مشاهده و مقدار * i صفر است . در WTP واقع * i متغير WTPi متغير پنهان يا مشاهده نشده و WTP تعداد كل مشاهدات است كه شامل N . مشاهده شده است
0 مشاهد ة غير صفر از متغير وابسته N مشاهد ة صفر و 1 N است
بردار ارزش پارامتري ، *
i نيز جز و اخلال است كه بر فرض توزيع نرمال با ميانگين صفر و توزيع نرمال استوار است.
مادالا ( 1983 ) معتقد است مشاهدات بالاتر از آستانة .(Maddala, سانسور مي توانند به صورت زير بيان شوند ( 1983
(4) * i
i i i
i
( X / )
E(WTP WTP ) X
( X / )

(5)
*
i i i i i i E(WTP )  E(WTP C 0) X  E(X ) به ترتيب Xi / ) و Xi / به گونه اي كه به شمار (Xi / ) تابع چگالي نرمال استاندارد در مقدار مي روند. سمت چپ عبارت در رابط ة 4، ارزش مورد انتظار i بزرگ تر باشد، نشان را زماني كه از 0 WTP مي دهد. در راب طة 4، اميد رياضي جز و خط است، زماني كه بزرگ تر باشد. Xi از مك دونالد و مفيت ( 1982 )، رابط ة ميان كل مشاهدات، ميانگين مشاهدات بالا ي نقط ة سانسور متغير وابسته و احتمال  بالاي نقط ة سانسوربودن را به صورت زير بيان .(Mcdonald,& Moffitt,. كردند ( 1982

(6) *
i i E(WTP ) (Z)E(WTP )
(7) i X
Z
روي Xi سپس، به منظور سنجش اثر تغيير در متغير i كشش كل)، از رابطة زير استفاده شد. )

WTP (8)
*
i i *
i
i i i
E(WTP ) E(WTP ) (Z) (Z) E(WTP )
X X X
به عبارت ديگر، كشش كل، مجموع كشش احتمال سطح مورد انتظار تمايل به پرداخت (بخش اول سمت راست رابطه) و كشش ارزش مورد انتظار شرطي (بخش دوم سمت راست .(Amigues, et al,. رابطه) است ( 2002 توان وم ) r خوبي برازش الگوي توبيت با استفاده از 2  ضريب همبستگي ميان مقادير واقعي و مقادير پيش بيني شده i به يك نزديك تر باشد r محاسبه مي شود. هر چه 2 (WTP خوبي برازش بيشتر است. در رهيافت دومرحله اي هكمن، الگوي  پروبيت با استفاده از روش حداكثر راستنمايي برآورد مي شود كه عوامل مؤثر در تصميم به پرداخت وروديه ر ا بررسي مي كند. براي برآورد الگوي پروبيت، مشاهدات مربوط به متغير وابسته در بالاي آستا نة سانسور مساوي يك و  ساير مشاهدات در پايين آستا نة سانسور مساوي صفر قرار داده مي شود.
(9)
i
i i i
i WTP
Y X U if
i otherwise
1 0
(inverse mill ratio) ، هنگام برآورد الگوي پروبيت عكس نسبت ميل كه براي برآورد مرحل ة دوم ضروري است، نيز برآورد مي شود. اين متغير بر اساس پارامترهاي برآوردشد ة الگوي اول (پروبيت) براي كلي ة مشاهدات *

i ساخته WTP  مي شود. حضور نسب ت ميل در الگوي رگرسيون خطي ، واريانس ناهمساني را رفع كرده است و ضرايب را نا اريب و سازگار مي كند. در مرحلة دوم، با استفاده از روش حداقل مربعات متغيرهاي مؤثر در ميزان  پرداخت وروديه ، (OLS) معمولي با استفاده از معادلة رگرسيوني زير ارزيابي م يشوند.

i i i (10) M X U
3. نتايج و بحث
براي برآورد ارزش تفريحي منطقه، مصاحبه با افرادي انجام شد كه از لحاظ درآمدي مستقل بودند و در برابر پيشنهاد پرداخت وروديه براي منطق ة توچال به راحتي تصمي م گيري كردند. 18 پرسش نامه به علت درك نكردن صحيح س  ؤالات و ناقص بودن حذف و تجزيه و تحليل هاي آماري WTP متغيرهاي مورد مطالعه با 209 پرسش نامه انجام شد . با توجه به بررس ي هاي توصيفي، 78 درصد افراد نمونه شامل پاسخگويان مرد بود ند. ميانگين سن،  تحصيلات، تعداد افراد خانوار، درآمد افراد نمونه و درآمد هر خانوار در ماه به ترتيب برابر 40 سال، كارشناسي، 4 نفر، 16760 و 30880 هزار ريال است . بررسي منطق ة سكونت بازديدكنندگان از منطق ة كوهستاني توچال بيان  مي كند كه فاصلة محل سكونت و سهولت رفت و برگشت به منطق ة كوهستاني توچال، اثر معني دار و مهمي در بازديد از اين منطقه دارد . بيشترين تعداد بازديدكنندگان ( 78 نفر و 37 درصد) از منطقة 1 و پس از آن از منطقة 2  شهرداري (نفر و 16 درصد ) است. 24 نفر ( 11 درصد ) از پاسخگويان ،18 ، نيز در مجموع از 11 منطقة ديگر تهران (مناطق 19 9) بودند. بررسي ميزان ،10 ،11 ،12 ،13 ،14 ،15 ،16 ،17 اثرپذيري پاسخگويان از  انتشار انواع آلايند ه ها ي صوتي و هوا نشان داد، از 209 بازديد كنندة تحت مطالعه، 131 نفر 64 درصد ) ميزان انتشار آلاينده هاي صوتي در محل ) سكونت خود را به ميزان متوسط و بيش از آن ارزيابي كرده اند. همچنين، 161 نفر  ( 78 درصد ) نيز ميزان ناراحتي خود را از آلودگي هوا در منطقة سكونت خود، در حد متوسط و بيشتر از آن ارزيابي كرده اند.

(11) i
/
i
( X )
( X )
كه در آن ، /
i تابع چگالي و /  X )
i 1 ت ابع  X )
متغير نرمال استاند ارد است . آمار و اطلاعات لازم براي تعيين ارزش تفريحي منطقة كوهستاني توچال با استفاده از تكميل پرسش نامه و مصاح بة حضوري با 227 نفر از بازديدكنندگان در تابستان 1390 به روش نمونه گيري تصادفي ساده انجام شد . پرسش نامه در دو بخش طراحي شد. در بخش اول خصوصيات اقتصادي، اجتماعي و محيط زيستي پاسخگويان ارزيابي و در بخش دوم نيز سؤالات ارزش گذاري مشروط و ميزان تمايل به پرداخت پرسيده مي  شود. بررسي مدت زمان رفت و برگشت به منطق ة توچال نشان مي دهد، به طور ميانگين افراد از حداقل 13 دقيقه تا حداكثر 87 دقيقه زمان صرف مي كنند. ميانگين هزي نة رفت و برگشت برابر 53940 ريال است و از حداقل  128  ا حداكثر 101764 ريال تغيير مي كند. در بخش بعد به منظور برآورد قابل اعتماد از ارزش تفريحي منطقة توچال، با استفاده از ارزش گذاري مشروط، دلايل پاسخگويي افراد نمونه بررسي شد . از ميان 209 پاسخ درست، 107بازديدكننده تمايل به پرداخت مبلغي براي بازديد از منطقه را داشتند . 102 نفر نيز بي تمايلي خود را به پرداخت وروديه بيان كردند.

 

 

 

دلايل بي تمايلي بازديدكنندگان براي پرداخت وروديه به منطق ة كوهستاني توچال در جدول 1 ارائه شده است . 8 و 23 درصد پاس خ هاي صفر اعتراض آميز به ترتيب م تأثر از حس مالكيت عمومي طبيعت و نپذيرفتن مسئوليت براي   پرداخت وروديه است . پاسخ هاي صفر حقيقي نيز به ترتيب متأثر از نبود امكانات كافي ( 18 درصد ) از ديدگاه پاسخگو و انگيز ة غالب محدوديت درآمدي ( 46 درصد ) است . جدول 1 دلايل بي تمايلي به پرداخت پاسخگويان براي  بهره مندي از منطقه و جدول 2 دلايل تمايل به پرداخت آنان را نشان مي دهد. چون پاسخ صفر اعتراض آميز و بدون دليل شاخص مناسبي از ارزش گذاري حقيقي فرد نيست و با رفتار ارزش گذاري مشروط سازگار ي ندارد، از 209  پاسخ درست، پاس خ هاي صفر اعتراض آميز و بدون دليل حذف و تمايل به پرداخت بازديدكنندگان با 173 پاسخ معتبر انجام شد. از ميان پاسخ هاي معتبر نيز ، 107 پاسخگو ( 61 درصد ) حاضر به پرداخت وروديه (تمايل به  پرداخت مثبت ) براي استفادة تفريحي از منطقة توچال بوده اند. دلايل تمايل ا فراد به پرداخت وروديه براي منطق ة كوهستاني توچال (جدول 2) نشان داد، انگيزة بيشترين تعداد پاسخگويان براي پرداخت وروديه ، بهره گيري از منطق ة مذكور براي تجديد روحيه و تأمين سلامت آن هاست. نتايج برآوردهاي اقتصادسنجي، با استفاده از الگوي توبيت در جدول 3 ارائه شده است. براي بررسي هم خطي در اين تحقيق از آزمون تجزية واريانس 3 استفاده شد. در اين آزمون اگر  سهمي كه ريشة مشخص ة ضرايب در تأمين واريانس آن ها دارد كمتر از 50 درصد باشد ، فرض هم خطي ميان متغيرهاي مستقل پذيرفته نخواهد شد . نتاي ج حاصل از اين آزمون 4 نشان داد كه هم خطي ميان ميزان آلودگي صوتي و هوا در محي ط هاي كار و مناطق مسكوني، هم خطي ميان بهره گيري از فضاي سبز و ميزان انتشار انواع آلايند ه ها در مناطق مسكوني و محيط كار وجود دارد . با توجه به اينكه متغيرهاي داراي هم خطي آثار مشابه دارند، در بررسي  اثر عوامل مذكور در تمايل به پرداخت افراد، اثر يكي از متغيرها به منزلة متغير مستقل بررسي شده است و ساير اين متغيرها از جريان برآورد حذف مي شوند. و با توجه به مسا ئلي نظير Box Cox با انجام آزمون توان دوم ضريب همبستگي الگوي توبيت و تعداد ضرايب معني دار، فرم خطي - خطي به منزلة فرم تابعي مطلوب براي الگوي توبيت انتخاب شد . در الگوي برآوردشده ، مقدار r 2 0 نشان دهندة توضيح دهندگي بالاي متغيرهاي / برابر 71 مستقل در الگوي توبيت است.
اطلاعات جدول 3 نشان مي دهد، متغيرهاي سن، درآمد، تعداد افراد خانوار و ميزان ا ثرپذيري افر اد از آلودگي محيط كار در سطح 5 درصد و پايين تر از آن در ميزان تمايل به پرداخت افراد اثر معني دار دارند . تأثير سن و تعداد افراد خانوار با علامت منفي از نظر آماري معني دار شده است . به عبارت ديگر، افزايش سطح درآمد و افزايش ميزان آلودگي محيط كار ، تمايل به پرداخت پاسخگويان را براي استفاد ة تفريحي از منطقة كوهستاني توچال افزايش م يدهد.

اين در حالي است كه افزايش سن و افزايش تعداد افراد تحت تكفل پاسخگويان، تمايل آن ها را براي پرداخت وروديه به منطق ة توچال كاهش مي دهد . ساير متغيرها (سطح تحصيلات ، نوع م نزل مسكوني و تغيير جغرافيايي محيط كار)  داراي اثر معني دار در تمايل به پرداخت بازديدكنندگان نيست. اگرچه ضريب تنوع جغرافيايي محيط كار و نوع منزل مسكوني از نظر آماري معني دار نشده است، اما علامت منفي و مثبت آن نشان مي دهد كه هرچه تعداد ساعات كار  افراد در محيط ثابت افزايش مي يابد يا داراي منازل آپارتماني اند، تمايل به پرد اخت آن ها براي منطقة تفريحي بيشتر مي شود. با توجه به مقادير انواع كشش ، تمايل به پرداخت نسبت به متغيرهاي معني دار تعداد افراد خانوار و سطح  درآمد پاسخگويان كشش پذير است ، اما تمايل به پرداخت بازديدكنندگان نسبت به متغيرهاي معني دار سن و ميزان آلودگي هوا در محيط كار، كشش ناپذير است. تصريح توبيت اين امكان را فراهم مي آورد كه تصميمات مرتبط با تمايل به  پرداخت وروديه در گروه هايي كه تمايل به پرداخت دارند و گرو ه ها يي كه تمايل به پرداخت ندارند، بررسي شود . براي مثال ، افزايش 10 درصدي در ميانگين تعداد افراد خانوار براي بازديدكنندگان از منطق ة توچال، ميانگين   تمايل به پرداخت 6 درصد / 11 درصد كاهش مي دهد. از اين مقدار، 96 / را 7 مربوط به كاهش ميزان پرداخت افرادي است كه هم اكنون 4 درصد هم مربو ط به كاهش / تمايل به پرداخت دارند و 74 تعداد افرادي است كه تمايل به  پرداخت ندارند. يعني قبلا تمايل به پرداخت داشتند، اما با افزايش افراد تحت تكفل، تمايل به پرداخت وروديه براي هر يك از اعضاي خانواد ة خود به منظور استفادة تفريحي از منطقة توچال را ندارند. براي شناسايي و تفكيك م تغيرهايي كه بر تصميم به تمايل به پرداخت و ميزان پرداخت وروديه (مرحل ة عمل بعد از تصميم) اثرگذارند، الگوي دومرحله اي هكمن برآورد شد.
نتايج برآورد الگوي پروبيت با استفاده از روش حداكثر راست نمايي در جدول 4 ارائه شده است . با انجام آزمون و با توجه به مسا ئلي نظير آمار ة حاصل از Box Cox آزمون نسبت راست نمايي، ضريب تعيين، درصد پيش بيني صحيح و تعداد ضرايب معن ي دار، فرم خطي - خطي به منزلة فرم تابعي مطلوب براي الگوي پروبيت انتخاب شد . مقدار 58 نشان م ي دهد، تغييرات / آمارة نسبت راست نماي 71 توضيح داده شده از طر يق مدل در سطوح پايين تر از  يك درصد معني دار شده است.

اطلاعات ارائه شده در ج دول 4، بيان مي كند كه جنسيت افراد، سطح درآمد، آپارتماني بودن منازل مسكوني و ميزان آلودگي در محيط كار از ديدگاه پاسخگويان بر تصميم افراد براي پرداخت وروديه به منظور استفاد ة تفريحي از منطق ة  توچال اثر مثبت و معني دار دارد. تعداد افراد خانوار و تغيير جغرافيايي محيط كار، تصميم افراد براي پرداخت وروديه به منظور استفاد ة تفريحي از منطق ة كوهستاني توچال را به طور منفي تحت تأثير قرار مي دهد. با توجه به  مقادير كشش كل وزن داده شده، سطح  درآمد، مؤثرترين متغير توضيحي در ارزيابي احتمال تمايل به پرداخت افراد است. با هر 10 د رصد افزايش در درآمد بازديدكنندگان، احتمال پرداخت وروديه به منظور استفاد ة 14 درصد افزايش  مي يابد . / تفريحي از منطق ة توچال، 1 نتايج نشان مي دهد كه هر 10 درصد احساس ناراحتي بيشتر پاسخگو از آلودگي محيط كار، تصميم وي براي 5/ پرداخت وروديه براي منطق ة كوهستاني توچال ر ا 2 درصد افزايش مي دهد. به عبارت ديگر، با دو براب ر شدن آلودگي در محيط كار، احتمال تمايل به پرداخت وروديه به منطقة توچال، 52 درصد افزايش مي يابد. با توجه به نبود مفهوم اقتصادي كشش براي متغيرهاي مجازي و مشكل بودن تفسير كشش براي  متغيرهايي كه در مقياس محدود عددي (جنسي ت پاسخگو، تعداد افراد خانوار، نوع منزل مسكوني و تغيير جغرافيايي محيط كار ) به كار مي روند، اثر نهايي مربوط به اين متغ يرها تفسير مي شود. براي مثال، بررسي ها نشان مي دهند  افرادي كه در منازل آپارتماني سكونت دارند، 24 درصد احتمال بيشتري وجود دارد تا نسبت به افراد داراي منازل ويلايي، پرداخت وروديه براي استفاد ة تفريحي از منطق ة كوهستاني توچال را قبول كنند.
نتايج حاصل از برآورد مرحل ة دوم روش د و مرحل ه اي هكمن به روش حداقل مربع ات معمولي در جدول 5 ارائه شده است . معني دار شدن عكس نسبت ميل بيان مي كند كه عامل هاي اثر گذار در تصميم به تمايل به پرداخت با عوامل تعيين كنندة ميزان تمايل به پرداخت يكسان نيست كه تأييدي براي استفاده از روش دو مرحله اي هكمن در اين پژوهش است . همچني ن، حضور عكس نسبت ميل در الگوي رگرسيون خطي، ناهمساني واريانس مدل اوليه را رفع و استفاده از الگوي خطي را بلامانع مي كند.

متغيرهاي سطح درآمد، تعداد افراد خانوار، ميزان استفاده از گل و گياه در فضاي منزل، ميزان آلودگي در محيط كار و تعداد بازديدهاي انجام شده در سال داراي اثر معني دار در مقدار ورود ية بيان شده (مرحل ة عمل بعد از مرحلة تصميم  ) به منظور استفاد ة تفريحي از منطق ة توچال است. مقايسة نتايج برآورد الگوي پروبيت و رگرسيون خطي نشان مي دهد، متغيرهاي جنسيت، نوع منزل مسكوني و تغيير جغرافيايي محيط كار، تنها بر تصميم پاسخگويان براي  پرداخت وروديه به منظور استفاد ة تفريحي از منطق ة كوهستاني توچال اثر معني دار دارد و ميزان تمايل به پرداخت را به طور معن ي دار تحت تأثير قرار نمي دهد . همچنين، سطح درآمد، تعداد افراد خانوار و ميزان آلودگي در محيط  كار نيز در مرحل ة اول (مرحلة تصميم براي تمايل به پرداخت ) و دوم (مرحلة عمل بعد از مرحل ة تصميم )، در ميزان تمايل به پرداخت پاسخگويان براي استفاد ة تفريحي از منطق ة كوهستاني توچال اثر معن ي دار دارد . ميزان توجه پاسخگويان به نگهداري گل و گياه در فضاي منزل و تع داد بازديد در يك سال، متغيرهايي به شمار مي روند كه اثر معني دار آن ها، فقط د ر ميزان ورود ية پرداخت شده (مرحل ة عمل بعد از تصميم ) بررسي مي شود. با توجه به  اطلاعات جدول 5 با فرض ثابت بودن ساير شرايط، هر هزار ريال 0/ افزايش در درآمد، ميانگين تمايل به پرداخت ر ا 886 ريال افزايش مي دهد. همچنين، 10 درصد افزايش در توجه افراد به نگهداري گل و گياه در فضاي منزل و  انتشار آلودگي در محيط كار به ترتيب 346 و 1270 ريال ميزان تمايل به پرداخت بازديدكنندگان را افزايش مي دهد. مطابق انتظار، افزودن هر نفر به افراد تحت تكفل پاسخگو ميز ان تمايل براي پرداخت وروديه براي هر يك از  اعضاي 1004 ريال كاهش / خانواده پاسخگو را در هر بازديد 2 مي دهد. همچنين، افزايش تعداد بازديدها در يك سال، سبب خواهد شد، بازديد كنندگان به منظور صرفه جويي در هزينه هاي خود، تمايل به پرداخت مبلغ كمتري در هر  بازديد براي استفادة تفريحي از منطق ة توچال داشته باشند از اين رو، انجام هر بازديد بيشتر در يك سال، ميزان تمايل به پرداخت ر ا براي استفاد ة تفريحي از منطق ة توچال 1190/2 ريال كاهش مي دهد. با استفاده از پارامترهاي برآور د شدة الگوي رگرسيون خطي و ميانگين متغيرهاي مستقل معن يدار در الگوي مذكور، ميانگين تمايل به پرداخت سالا نة هر بازديد كننده براي استفادة تفريحي از منطقة كوهستاني برابر 9442 ريال در سال 1390 به دست آمد. با توجه به ميانگين پرداخت وروديه و تعداد 1460 هزار نفر ) و مساحت ) بازديدكنندگان در سال 1390 منطقة توچال ( 1000 ه كتار)، ارزش تفريحي هر هكتار از منطقة توچال در سال 1390 برابر 13788 هزار ريال است.

3. خلاصه  نتايج و پيشنهادها
نتايج نشان داد از 209 پاسخگوي معتبر ، 107 بازديدكننده تمايل به پرداخت مبلغي براي استفاد ة تفريحي از منطق ة كوهستاني توچال را داشتند و 102 نفر نيز بي تمايلي خود را به پرداخت وروديه بيان كردند. از اين ميان 31 پاسخگو داراي ديدگاه اعتراض آميز نسبت به پرداخت وروديه براي منطقه بود ند و 66 بازديدكننده نيز به علت ضعي ف دانستن امكانات منطق ة توچال و انگيز ة غالب محدوديت درآمدي تمايلي به پرداخت وروديه به منظور استف ادة تفريحي از منطقه نداشتند. چون پاسخ صفر اعتراض آميز و بدون دليل ، شاخص مناسبي از ارزش گذاري حقيقي فرد نيست و با رفتار ارزش گذاري مشروط سازگاري ندارد، از 209 پاسخ درست، پاس خ هاي صفر اعتراض آميز و بدون دليل حذف  و تمايل به پرداخت بازديدكنندگان با 173 پاسخ م عتبر انجامشد.
معني دار شدن عكس نسبت ميل در الگوي رگرسيون خطي نشان داد كه عام ل هاي اثرگذار در تصميم به تمايل به پرداخت با عوامل تعيين كنند ة ميزان تمايل به پرداخت يكسان نيستند. متغيرهاي جنسيت، نوع منزل مسكوني و تغيير جغرافيايي محيط كار، تنها در تصميم پاسخگ ويان براي پرداخت وروديه به منظور استفادة تفريحي از منطقة كوهستاني توچال اثر معني دار دارد و ميزان تمايل به پرداخت را به طور معن ي دار تحت تأثير قرار نمي دهد . همچنين،  طح درآمد، تعداد افراد خانوار و ميزان آلودگي در محيط كار در مرحل ة اول (مرحلة تصميم براي تما يل به پرداخت) و دوم (مرحلة عمل بعد از مرحل ة تصميم )، در ميزان تمايل به پرداخت پاسخگويان براي استفاد ة تفريحي از منطقة  وهستاني توچال اثر معن يدار دارد. يافته ها نشان مي دهد بازديدكنندگان ، به اهميت مناطق كوهستاني تفريحي اطراف تهران واقفند و به پرداخت قابل قبول براي محافظت و توسعة امكانات رفاهي آن تمايل دارند. به نظر مي رسد يكي از  لايل اين امر، انواع مختلف آلودگي در تهران، كمبود فضاهاي سبز داخل شهر، توسعة زندگي شهري و صنعتي و دوربودن شهرنشينان تهراني از فضاي زيستي سالم براي داشتن زندگي دور از دغدغه هاي مختلف و تجديد روحيه است . همچنين، مقايسة نتايج اين تحقيق با يافته هاي ارزش گذاري منطقة دركه در سال 1388 ، نشان از بالاتربودن ميانگين تمايل به پرداخت و ارزش كل تفريحي سالانة منطقة كوهستاني توچال (محاسبات سال 1390 ) نسبت به منطقة  کوهستاني دركه(محاسبات سال 1388 ) است. حتي اگر نرخ تورم و افزايش آن بر ميزان تمايل به پرداخت را در فاصلة زماني 90 را نيز در نظر بگيريم، فزوني ارزش - سال ه اي 88 تفريحي منطقة توچال بر منطقة دركه درخور  تأمل است .
به نظر مي رسد از دلايل اين امر، مي توان به وجود امكانات مناسب تر بهداشتي و تفريحي در منطقة كوهستاني توچال اشاره كرد. اين موضوع مي تواند بيانگر اهميت منطقة كوهستاني توچال براي سياست گذاران و مسئولان باشد تا در خصوص توسع ة كم ي و كيفي آن برنامه ريزي مناسب ر ا انجام دهند . شايان ذكر است كه منطقة كوهستاني توچال علاوه بر كاركرد تفريحي، كاركردهاي ديگري همانند ورزشي، اجتماعي و فرهنگي نيز دارد.

منابع

http://jes.ut.ac.ir/
،« تعيين ارزش تفريحي پارك هاي شهري، مطالعة موردي : پارك ائل گلي تبريز » .( اميرنژاد، ح؛ كمال عطايي، س؛ مهجوري، ك ، ( 1388
.44- 2)، صص 33 ) مجلة دانش كشاورز ، ي 19
،« برآورد ارزش تفريحي پارك هاي جنگلي شهر مشهد با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط » .( خاكسار آستانه ، ح و همكاران، ( 1390
.(2) تحقيقات اقتصاد كشاورزي، 3
برآورد ارزش تفريحي روستاي توريستي كندوان آذربايجان شرقي با استفاده از روش » .( خداوردي زاده، م و همكاران، ( 1387
.52- مجلة علوم محيط ، ي ( 4)، صص 43 ،« ارزش گذاري مشروط
فصل نامة روستا و ،« كاربرد روش دو مرحله اي هكمن در برآورد ارزش تفريحي روستاي اشتب ين » .( خداوردي زاده، م و همكاران، ( 1389
.130- 1)، صص 111 ) توسع ، ه 13

مرتضی

مدیر اجرایی ماهنامه شهر و منطر

وبگاه: www.phophic.com

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر