شما اینجا هستید: خانهمقالاتبرنامه ریزی و مدیریت شهریبررسی ارتباط ميان هويت مذهبی و کالبدی شهر تهران

بررسی ارتباط ميان هويت مذهبی و کالبدی شهر تهران

نوشته شده توسط  01 تیر 1393 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

چکيده

شهر تهران به عنوان پايتخت ايران، همواره از جايگاه مهم فرهنگي، سياسي و اقتصادي برخوردار بوده است. بسياري از ساکنين ساير شهرها به دلايل مختلف زادگاه خود را ترک و جهت ادامه زندگي اين شهر را انتخاب مي‌کنند. از اين رو به لحاظ فرهنگي مي‌توان شهر تهران را عصاره فرهنگي کشور دانست. وجود چند گانگي در هويت فرهنگي  تهران، سبب تاثيرگذاري بر هويت کالبدي شهر تهران يا وضعيت معماري شهري شده است. از اين رو ضمن بررسی مطالعات گذشته پيرامون ارتباط هويت مذهبی و کالبدی شهرها، ارتباط ميان اين دو مولفه مورد بررسی قرار گرفته است. پس از بررسی روايي و پايايي پرسشنامه، با استفاده از روش نمونه گيری خوشه‌ای تصادفی، تعداد 450 پرسشنامه در ميان شهروندان مناطق 2، 5، 11 و 22 توزيع و وضعيت هويت مذهبی و کالبدی مورد پرسش قرار گرفته است. سپس با استفاده از آمار ناپارامتری و ضريب همبستگی پيرسون ارتباط متغيرها تحليل شده است. شرکت در مراسم مذهبی، تمايل به حضور در اماکن مذهبی در صورت دسترسی و در صورت دور بودن، و ضرورت وجود اماکن مذهبی به عنوان مولفه‌های هويت مذهبی مورد سنجش قرار گرفته‌اند. نتايج نشان داده است که منطقه 2 داراي ميزان هويت مذهبي کمتري و مناطق 22 و يازده داراي هويت مذهبي قوی‌تری در ميان مناطق منتخب بوده‌اند. همچنين با مدرن شدن نماي ساختمان، هويت مذهبي در منطقه دو كم رنگ شده است. در شهر تهران نيز وجود رابطه مثبت و معني داري ميان متغيرهاي « دسترسي به مراكز اداري و فرهنگي» و « هويت مذهبي» تائيد شده است.

مقدمه

شهر تهران به عنوان پايتخت ايران، همواره از جايگاه مهم فرهنگي، سياسي و اقتصادي برخوردار بوده است. بسياري از ساکنين ساير شهرها به دلايل مختلف زادگاه خود را ترک و جهت ادامه زندگي اين شهر را انتخاب مي‌کنند. از اين رو به لحاظ فرهنگي مي‌توان شهر تهران را عصاره فرهنگي کشور دانست. البته اين امر بدين معنا نيست که ايران يعني تهران، بلکه اين شهر را مي‌توان به عنوان نماينده و شاخصي از فرهنگ کشور دانست. وجود تنوع فرهنگي از يک سو و از سوي ديگر اثرگذاري بسياري متغيرها نظير عوامل اقتصادي، امنيتي و سياسي سبب شده است تا طي زمان فرهنگ بومي تهران دچار تغييراتي شده باشد. اين تغييرات در بعضي موارد سبب بروز تعارضاتي نيز شده است. وجود چند گانگي در هويت فرهنگي  تهران، سبب تاثيرگذاري بر ساير متغيرهاي شهري شده است. هويت کالبدي شهر تهران يا وضعيت معماري شهري يکي از اين متغيرها است.

حضور فرهنگ در فضاهاي معماري و شهري از راه هاي گوناگون صورت مي گيرد كه براي نمونه مي توان به حضور آن به شكل عناصر ، نقش ها ، تزئينات ، تركيب هاي حجمي يا تركيب هايي خاص در پلان اشاره كرد . هر بنايي به عنوان جزئي از فرهنگ معماري وظيفه عينيت بخشيدن يك انديشه ذهني را از طريق فرم ظاهري خود را دارد كه نمودي است براي سنجش فرهنگ . البته نقش فرهنگ در شكل گيري تمام فضاهاي معماري يكسان نبوده بلكه در سازمان يابي فضاهاي فرهنگي ، آييني و عمومي بيشتر بوده است (پاکزاد و همايون، 1383). از سويي ديگر مهمترين کارکرد هويت،ايجاد پيوستگي و همانندي است.در شکل دهي،ساماندهي و سازماندهي هويت هر فرد،دو عنصر دخالت دارد که عبارتند از،تعريف ما از خود و تعريف ما از ديگران.نکته قابل توجه آن است که هويت در هر سطحي در مقابل (غير) مطرح مي شود. ويژگي ديگر هويت چند لايه اي بودن است. برخورداري از هويتي منسجم سبب مي شودتا فرد نسبت به وقايع و حوادث اطراف خود موضع واحدي را با دردست داشتن معيارهاي واحد،در پيش بگيرد ( حاجياني،۱۳۷۹: ۱۹۶). برخلاف برخي تصورات که مذهب را در نتيجه تداوم روند تجددگرائي، محو شده مي‌پنداشتند. دين به عنوان منبع اوليه معني بخشي و هويت بخشي به بسياري از مردم دنيا چون مسلمانان، مسيحيان، بودائيان و هندوها مطرح است. برخورداري از دين و تعاليم مشترک، پايبندي و وفاداري به آن، اعتقاد و تمايل به مناسک و آئين‌هاي مذهبي فراگير در فرآيند شکل دهي هويت ملي بسيار موثر است. مذهب علاوه بر اين که از لحاظ کارکردي عامل مهمي در روابط اجتماعي به حساب مي‌آيد، موجب دلگرمي، سرزندگي، نشاط و اشتياق عمومي است. ضمن آن که در بسياري مواقع مذهب در مفهوم جامعه شناختي، با تاکيد بر بعد عيني و خارجي آن، با ساير مضامين ملي از جمله دولت، تاريخ و ميراث فرهنگي در آميخته است (حاجياني، 1379). از اين رو اين مطالعه ضمن بررسی برخی مطالعات انجام شده در اين خصوص به بررسی رابطه ميان هويت مذهبی شهروندان مناطق 2، 5، 11و 22 و هويت کالبدی شهر تهران می‌پردازد.

 

مروری بر مطالعات انجام شده

تقي زاده (1387) به مطالعه رابطه هويت " سنت معماري ايران" با مدرنيسم يا نوگرايي پرداخته است. در  اين مطالعه آمده است که تاملي در ادبيات متذکر به مفاهيمي چون " سنت" ، "نوگرايي" و "مدرنيسم" در معماري ايران بيانگر خلط برخي مباحث و معادل گزيني هاي ناکارآمدي است که همچون هميشه ناشي از مستور بودن و يا مستور نگه داشته شدن مباني نظري و فکري آثار معماري و شهري براي جامعه بوده است. قطبي(1386)، به بررسي هويت و معماري امروز ايران پرداخته است. اين مطالعه آورده است که مقوله اي بنام "هويت" سابقه اي به بلنداي تاريخ دارد. این مطالعه در نهايت به اين نتيجه رسيده است که هويت بيش از آن که معطوف به گذشته باشد به بينش افراد مرتبط است، زمان حال را در بر مي گيرد و تقاضا براي بهره مندي از آن  ريشه در نيازهاي فردي و جمعي شهروندان در محيط شهر دارد. اشکال مختلف هويت نيز در مطالعات مختلف مورد توجه قرار گرفته است.جواني (1384)، به معرفي هويت ديني و تقابل آن با هويت هاي ديني پرداخته است. حجت(1384) نيز به بررسي هويت و معماري پرداخته است. در اين مطالعه آمده است که انسان همواره در پي گوهري و هويتي بوده تا به کيستي و چيستي خويش راه يابد  و هنر و معماري بر آن است که اين هويت را جان مايه خويش قرار دهد. دگرگوني نگرش انسان به جهان، دگرگوني هويت ها را در پي داشت. انسان سنتي (مذهبي) جهان را برهه اي مي دانست و انسان مدرن آمده بود تا خود را و جهان را آنگونه که مي خواست بسازد. بمانيان و همکاران(1384) به بازخواني هويت معنوي در معماري مساجد شيعي پرداختند. در اين مطالعه آمده است که معماري قدسي، از ديرباز عالي ترين  بستر تکامل روحي آدميان بوده است. اوج اعتلا و شکوفايي هنر معماري مقدس اسلامي را مي توان در ساحت مساجد جستجو کرد، در اين بين به نظر مي رسد مساجدي که در دوران طلايي قدرت معنوي، مالي و سياسي شيعيان در اين سرزمين شکل گرفته‌اند، واجد هويت معنوي ويژه اي بوده اند.سفيري و غفوري (1388) در خصوص تاثير هويت ديني بر جوانان شهر تهران و همچنين بررسي نقش خانواده در شکل گيري اين هويت، به بررسي هويت ديني و ملي جوانان شهر تهران با تاکيد بر تاثير خانواده پرداخته است .کلانتري و همکاران(1388)، به بررسي هويت ديني و جوانان در شهر شيراز پرداخته است. هويت ديني به دليل ماهيت و محتوايي که دارد تقريبا" مهم ترين بعد هويت است که نقش بسيار تعيين کننده اي در هويت يابي افراد يک جامعه بازي مي کند. انتظار مي رود تقويت اين بعد از هويت موجب دوام  و قوام ساير ابعاد آن شود و از سوي ديگر، چالش در اين حوزه مي تواند زمينه ساز بحران در ساير ابعاد هويت شود. اين ادعا در جوامعي که دين رکن اساسي اداره آن را مشخص مي کند، کاملا" صادق است. آبل[1](2000)، در کتابي با عنوان معماري و هويت آورده است که معماري و هويت آورده است که معماري در پاسخ به تغييرات تکنولوژيکي و فرهنگي در حال دگرگوني است. تحولات فرهنگي و تکنولوژي سبب شکل دهي مجدد معماري مدرن براي پاسخگويي به عنوان يک منش مدرن و متنوع براي قرن بيست و يکم، شده است. تاثير فن آوري اطلاعات در توليد معماري، روابط بين سنت و نوآوري و چشم انداز جهاني فرهنگ کشورهاي عضو اکو از محورهاي اصلي کتاب آبل است.

 

روش تحقيق

روش جمع آوری داده‌ها و اطلاعات در اين مطالعه از نوع پيمايشی بوده است. با توجه به گستره جغرافيايي شهر تهران و پراکنش جمعيتی آن امکان پيمايش کل شهر ميسر نبود از اين رو برپايه روش نمونه‌گيری خوشه‌ای تصادفی مناطق 2، 5، 11 و 22 به عنوان خوشه‌های مورد بررسی انتخاب شده اند. تاريخچه، موقعيت جغرافيايي و بافت تاريخی و شهری اين نواحی تصويری مناسب از وضعيت شهر تهران را ارائه می‌کند.

با توجه به انتخاب مناطق 2،5، 11 و 22 به عنوان خوشه‌هاي مورد بررسي، وضعيت جمعيتي و خانواري اين مناطق در جدول زير آورده شده است. بررسي‌ها نشان مي‌دهد که در مجموع مناطق منتخب حدود 21% خانوارهاي ساکن شهر تهران را در خود جاي داده است. در ميان مناطق منتخب نيز منطقه 5، حدود 8/8% از خانوارهاي ساکن شهري را به خود اختصاص داده است. این در حالي است که منطقه 22 نيز تنها 2/1% از خانوارهاي ساکن در شهر تهران را در خود جاي داده است. بررسي وضعيت بعد خانوارهاي مناطق منتخب نيز نشان مي‌دهد که به طور متوسط بعد خانوار مناطق منتخب برابر 3/3 نفر بوده است. اين در حالي است که متوسط بعد خانوار شهري در شهر تهران برابر 4/3 است. در ميان مناطق منتخب نيز منطقه 22 با دارا بودن متوسط بعد خانوار 8/3 نفر بيشترين بعد خانوار را داشته است.

جدول 1- بررسي پارامترهاي جمعيتي و تعداد خانوار مناطق منتخب شهرداري تهران در سال 1389

بعد خانوار

سهم خانواري

سهم جمعيتي

تعداد خانوار

ميزان جمعيت

منطقه

3.3

7.96%

7.64%

188844

628106

منطقه 2

3.4

8.83%

8.55%

209640

702978

منطقه 5

3.3

3.69%

3.47%

87615

284778

منطقه11

3.7

1.28%

1.38%

30276

113262

منطقه22

3.3

21.76%

21.04%

516375

1729124

مجموع مناطق
منتخب

ماخذ: www.tehran.ir

به منظور تعيين حجم نمونه از جدول مورگان 1970 استفاده شده است. براساس جدول مورگان در صورتي که حجم جمعيت مورد بررسي، در اين مطالعه خانوارهاي شهر تهران که ساکن مناطق منتخب مي‌باشد، 500000 عدد باشد، با اطمينان 95% و پذيرفتن 5% خطا، تعداد نمونه برابر 384 عدد مي باشد. بنابراين تعداد 470 عدد پرسشنامه تهيه و با توجه به ضريب برگشت پذيري بالاي آن که برابر 95% بوده است، به طور متوسط براي بررسي هر مولفه، 450 پرسشنامه تکميل شده، در بررسي‌ها لحاظ شده است. سهم هر منطقه از تعداد کل پرسشنامه ها با توجه به سهم هر منطقه از مجموع مناطق منتخب تعيين شده است. به منظور افزايش اعتبار بررسي‌، تلاش شده است تا بسته به مولفه مورد بررسي، پرسشنامه‌هايي توسط ساکنين ساير مناطق تهران نيز تکميل و تحت عنوان ساير مناطق در تحليل‌ها لحاظ گردد. به منظور بررسي پايايي پرسشنامه نيز از معيار آلفاي کرونباخ بهره گرفته شده است.

ميزان آماره آلفا براي پرسشنامه‌هاي منطقه 5، 11، 22، 2 به ترتيب برابر 87/0، 81/0، 79/0، 83/0 شده است كه نشان دهنده پايائي مورد قبول است. به منظور تجزيه تحليل داده‌ها و اطلاعات از آماره توصيفی ضريب همبستگی استفاده شده است.

نتايج و يافته‌ها

بررسي هويت مذهبي

v     بررسي  شركت در مراسم مذهبي شامل اعياد و عزاداري‌ها

يكي از اشكال هويت كه تاثير بسياري بر رفتار و نگرش افراد داشته و همچنين ساير اشكال هويت را متاثر مي‌سازد هويت مذهبي ساكنين يك منطقه است. جهت بررسي وضعيت هويت مذهبي ساكنين مناطق 2 و 5 و 11 و 22 و ساير مناطق از ساكنين پرسيده شده است كه آيا در مراسم مذهبي شامل اعياد و عزاداري‌ها شركت مي‌كنند. بررسي ها نشان مي‌دهد كه از پاسخ دهندگان در منطقه دو 4/49% گهگاهي در مراسم شركت مي‌كنند و 5/16% از پاسخ‌دهندگان به طور مستمر در مراسمات مذهبي شركت دارند. اين در حالي است كه 7/17% پاسخ دهندگان نيز در مراسمات مذهبي شركت نمي‌كنند. بررسي در منطقه 5 نشان مي‌دهد كه 9/44% گهگاهي در مراسم شركت مي‌كنند و 9/33% از پاسخ دهندگان به طور مستمر در مراسمات مذهبي شركت دارند. اين در حالي است كه 8% پاسخ دهندگان نيز در مراسمات مذهبي شركت نمي‌كنند. بررسي در منطقه 11 نشان مي‌دهد كه 0/49% از پاسخ دهندگان گهگاهي در مراسم شركت مي‌كنند و 5/24% از پاسخ دهندگان به طور مستمر در مراسمات مذهبي شركت دارند. اين در حالي است كه 1/6% پاسخ دهندگان نيز در مراسمات مذهبي شركت نمي‌كنند. بررسي‌ها در منطقه 22 همانطور كه در جدول ذيل آمده است نشان مي‌دهد كه 0/49% پاسخ دهندگان گهگاهي در مراسم شركت مي‌كنند و 7/34% پاسخ دهندگان به طور مستمر در مراسمات مذهبي شركت دارند. اين در حالي است كه 1/6% پاسخ دهندگان نيز در مراسمات مذهبي شركت نمي‌كنند.

جدول 2- بررسي وضعيت شركت در مراسم مذهبي شامل اعياد و عزاداري‌ها در مناطق 2 و 5 و 11 و 22

منطقه دو

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

26

5/16%

5/16%

بلي، گاهي

78

4/49%

8/65%

بندرت

26

5/16%

3/82

خير

28

7/17%

100%

مجموع

158

100%

 

منطقه پنج

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

43

9/33%

9/33%

بلي، گاهي

57

9/44%

7/78%

بندرت

19

0/15%

7/93%

خير

8

3/6%

100%

مجموع

127

100%

 

منطقه يازده

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

12

5/24%

5/24%

بلي، گاهي

24

0/49%

5/73%

بندرت

10

4/20%

9/93%

خير

3

1/6%

100%

مجموع

49

100%

 

منطقه بيست و دو

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

17

7/34%

7/34%

بلي، گاهي

24

0/49%

7/83%

بندرت

5

2/10%

9/93%

خير

3

1/6%

100%

مجموع

49

100%

 

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه 4/48% از پاسخ دهندگان گهگاهي در مراسم شركت مي‌كنند و 6/24 درصد پاسخ دهندگان به طور مستمر در مراسمات مذهبي شركت درند. اين در حالي است كه 5/12% پاسخ دهندگان نيز در مراسمات مذهبي شركت نمي‌كنند.

جدو ل 3- بررسي وضعيت شركت در مراسم مذهبي شامل اعياد و عزاداري‌ها در شهر تهران واحد: درصد

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

110

6/24%

6/24%

بلي، گاهي

217

4/48%

73%

بندرت

65

5/14%

5/87%

خير

56

5/12%

100%

مجموع

448

100%

 

 

بررسي وضعيت حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي به اماكن

از پاسخ دهندگان در مناطق مختلف پرسيده شده است كه در صورت دسترسي به اماكن مذهبي وضعيت حضورشان به چه صورت است، بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه در منطقه 2، 3/44% از پاسخ دهندگان گهگاهي در اين اماكن حضور مي‌يابند. همچنين 7/17% پاسخ دهندگان نيز به طور مستمر در اين اماكن حضور مي‌يابند. 7/12% از پاسخ دهندگان در اماكن مذهبي اصلاً حضور نمي‌يابند. جدول زير وضعيت شركت در مراسمات مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي را نشان مي‌دهد. . بررسي‌ها در منطقه 5 نشان مي‌دهد كه 2/47% پاسخ‌دهندگان گهگاهي در اين اماكن حضور مي‌يابند. همچنين 3/32% پاسخ دهندگان نيز به طور مستمر در اين اماكن حضور مي‌يابند اين در حالي است كه 7/4% از پاسخ دهندگان در اماكن مذهبي اصلاً حضور نمي‌يابند. همچنين بررسي‌ها در منطقه 11، نشان مي‌دهد كه 51% پاسخ دهندگان گهگاهي در اين اماكن حضور مي‌يابند. همچنين 5/26% پاسخ دهندگان نيز به طور مستمر در اين اماكن حضور مي‌يابند. اين در حالي است كه 1/4% پاسخ‌دهندگان اصلاً در اماكن مذهبي حضور نمي‌يابند. همچنين بررسي‌ها در منطقه 22 نشان مي‌دهد كه 51% از پاسخ دهندگان  گهگاهي در اين اماكن حضور مي‌يابند. همچنين 6/30% پاسخ دهندگان نيز به طور مستمر در اين اماكن حضور مي‌يابند اين در حاليست كه 1/4% از پاسخ دهندگان اصلاً در اماكن مذهبي حضور نمي‌يابند.

جدول 4- وضعيت حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي به اماكن در مناطق 2و 5و 11و 22

منطقه دو

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

28

7/17%

7/17%

بلي، گاهي

70

3/44%

0/62%

بندرت

40

3/25%

3/87%

خير

20

7/12%

100%

مجموع

158

100%

 

منطقه پنج

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

41

3/32%

3/32%

بلي، گاهي

60

2/47%

5/79%

بندرت

20

7/15%

3/95%

خير

6

7/4%

100%

مجموع

127

100%

 

منطقه يازده

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

13

5/26%

5/26%

بلي، گاهي

25

0/51%

6/77%

بندرت

9

4/18%

9/95%

خير

2

1/4%

100%

مجموع

49

100%

 

منطقه بيست و دو

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

15

6/30%

6/30%

بلي، گاهي

25

0/51%

6/81%

بندرت

7

3/14%

9/95%

خير

2

1/4%

100%

مجموع

49

100%

 

از پاسخ دهندگان پرسيده شده است كه در صورت دسترسي به امكان مذهبي وضعيت حضورشان به چه صورت است، بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه 7/46% از پاسخ دهندگان گهگاهي در اين امكان حضور مي‌يابند. همچنين 25% پاسخ دهندگان نيز به طور مستمر در اين امكان حضور مي‌يابند. 4/28% از پاسخ دهندگان نيز يا به ندرت در اماكن مذهبي حضور يافته يا اصلاً در اين امكان حضور نمي‌يابند. جدول زير وضعيت شركت در مراسمات مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي را نشان مي‌دهد.

جدول 5- وضعيت حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي به اماكن

وضعيت حضور

فراواني

سهم

درصد تجمعي

بلي، مستمر

112

25%

25%

بلي، گاهي

209

7/46%

7/71%

بندرت

86

2/19%

8/90%

خير

41

2/9%

100%

مجموع

448

100%

 

 

بررسي وضعيت احساس ضروت نسبت به وجود اماكن مذهبي

به منظور سنجش ميزان نياز احساس شده از سوي پاسخ دهندگان به اماكن مذهبي و وجود اين اماكن در محله محل سكونت آنها، از آنها پرسيده شده است كه چه ميزان وجود اين اماكن را در محل خود ضروري  مي‌دانند؟ به طور متوسط پاسخ دهندگان گزينه زياد را انتخاب كرده‌اند. بررسي‌ها در منطقه 2 همانطور كه در جدول ذيل آمده نشان مي‌دهد كه 7/36% از پاسخ دهندگان گزينه متوسط و 9/32% پاسخ دهندگان احساس ضرورت زياد مي‌كنند اين در حالي است كه 7/17% پاسخ دهندگان احساس ضرورت كم براي اماكن مذهبي مي‌كنند. بررسي‌ها در منطقه 5 نشاندهنده آن است كه 6/34% پاسخ دهندگان گزينه متوسط و 5/31% از پاسخ دهندگان احساس ضرورت زياد مي‌كنند اين در حالي است كه 7/9% از پاسخ دهندگان احساس ضرورت كم براي اماكن مذهبي مي‌كنند. بررسي‌ها در منطقه 11 حاكي از آن است كه 9/46% پاسخ دهندگان گزينه متوسط و 5/24% پاسخ دهندگان احساس ضرورت خيلي زياد مي‌كنند اين در حالي است كه 2/8% از پاسخ دهندگان احساس ضرورت كم براي اماكن مذهبي مي‌كنند. همچنين بررسي‌ها در منطقه 22 همانطور كه در جدول ذيل آمده است نشان مي‌دهد كه 4/22% پاسخ دهندگان گزينه متوسط و 7/34% پاسخ دهندگان احساس ضرورت زياد مي‌كنند اين در حالي است كه 2/10% پاسخ دهندگان احساس ضرورتي كم براي اماكن مذهبي مي‌كنند.

جدول 6- وضعيت احساس ضرورت پاسخ دهندگان به وجود اماكن مذهبي در مناطق 2 و 5و 11 و 22

منطقه دو

وضعيت احساس ضرورت

فراواني

سهم

درصد تجمعي

خيلي زياد

20

7/12%

7/12%

زياد

52

9/32%

6/45%

متوسط

58

7/36%

3/82%

كم

28

7/17%

100%

مجموع

158

100%

 

منطقه پنج

وضعيت احساس ضرورت

فراواني

سهم

درصد تجمعي

خيلي زياد

32

2/25%

2/25%

زياد

40

5/31%

7/56%

متوسط

44

6/34%

3/91%

كم

11

7/8%

100%

مجموع

127

100%

 

منطقه يازده

وضعيت احساس ضرورت

فراواني

سهم

درصد تجمعي

خيلي زياد

12

5/24%

5/24%

زياد

10

4/20%

9/44%

متوسط

23

9/46%

8/91%

كم

4

2/8%

100%

مجموع

49

100%

 

منطقه بيست و دو

وضعيت احساس ضرورت

فراواني

سهم

درصد تجمعي

خيلي زياد

16

7/32%

7/32%

زياد

17

7/34%

3/67%

متوسط

11

4/22%

8/89%

كم

5

2/10%

100%

مجموع

49

100%

 

 

به منظور سنجش ميزان نياز احساس شده از سوي پاسخ دهندگان به اماكن مذهبي و وجود اين اماكن در محله محل سكونت آنها، از آنها پرسيده شده است كه چه ميزان وجود اين اماكن را در محله خود ضروري مي‌دانند؟

به طور متوسط پاسخ دهندگان گزينه زياد را انتخاب كرده‌اند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد 7/51% از پاسخ دهندگان دو گزينه خيلي زياد را برگزيده‌اند. اين پاسخ نشان دهنده نيازي است كه ساكنين شهر تهران در خصوص دسترسي به اماكن مذهبي احساس مي‌كنند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه تنها 9/13% پاسخ دهندگان احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله خود، ننموده‌اند.

جدول 7- وضعيت احساس ضرورت پاسخ دهندگان به وجود امكان مذهبي در شهر تهران

وضعيت احساس ضرورت

فراواني

سهم

درصد تجمعي

خيلي زياد

94

3/21%

3/21%

زياد

139

3/30%

7/51%

متوسط

153

4/34%

1/86%

كم

62

9/13%

100%

مجموع

448

100%

 

 

محاسبه ضريب همبستگي ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در مناطق مختلف

به منظور سنجش ميزان همبستگي ميان شاخص‌هاي بررسي هويت مذهبي از ضريب همبستگي پيرسون استفاده شد است. همانطور كه در جدول زير گزارش شده است، در منطقه 2، حضور در مراسم مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي 87/0+ با يكديگر همبسته هستند. همچنين وجود همبستگي مثبت ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي كه در پرسشنامه مورد بررسي قرار گرفته است، تائيد شده است. بنابراين در صورتي كه افراد در مراسم مذهبي شركت نموده در اماكن مذهبي در صورت دسترسي حضور يابند، تمايل زيادي جهت حضور د راماكن مذهبي حتي در صورتي كه اين اماكن مذهبي دور باشند داشته باشند و احساس ضرورت در خصوص وجود اماكن مذهبي نمايند مي‌توان گفت كه عقايد و باورهاي مذهبي در آن منطقه غالب بوده است. به عبارت يگر مؤلفه‌هاي مذكور به عنوان معيارهاي جهت بررسي هويت مذهبي مطرح شده است.

جدول 8- بررسي وضعيت همبستگي ميان مولفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در منطقه 2

منطقه دو

شركت در مراسم مذهبي

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

تمايل به حضور در اماكن

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

شركت در مراسم مذهبي

1

 

 

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

**870/0

1

 

 

تمايل به حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

**640/0

**617/0

1

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

**739/0

**763/0

**532/0

1

** تمامي ضرائب همبستي در سطح 99% معني‌دار مي‌باشد.

بررسي وضعيت همبستگي ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در منطقه 5 نشاندهنده آن است كه حضور در مراسم مذهبي مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي 72/0+ با يكديگر همبسته هستند. همچنين وجود وجود همبستگي مثبت ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي كه در پرسشنامه مورد بررسي قرار گرفته است، تائيد شده است. و اين همبستگي ها نشان دهنده اين است كه پاسخ دهندگان احساس ضرورت براي وجود اماكن مذهبي كرده و مي‌توان گفت كه عقايد و باورهاي مذهبي در آن منطقه غالب بوده است.

جدول9- بررسي وضعيت همبستگي ميان مولفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در منطقه 5

منطقه پنج

شركت در مراسم مذهبي

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

تمايل به حضور در اماكن

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

شركت در مراسم مذهبي

1

 

 

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

**726/0

1

 

 

تمايل به حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

**361/0

**466/0

1

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

**591/0

**656/0

**542/0

1

** تمامي ضرائب همبستي در سطح 99% معني‌دار مي‌باشد.

به منظور سنجش ميزان همبستگي ميان شاخص‌هاي بررسي هويت مذهبي همانطور كه در جدول ذيل براي منطقه 11 گزارش شده است، حضور در مراسم مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي 81/0+ با يكديگر همبسته هستند. هچنين وجود همبستگي مثبت ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي كه در پرسشنامه مورد بررسي قرار گرفته است، تائيد شده است. بنابراين در صورتي كه افراد در مراسم مذهبي شركت نموده در اماكن مذهبي در صورت دسترسي حضور يابند، تمايل زيادي جهت حضور در اماكن مذهبي حتي در صورتي كه اين اماكن مذهبي دور باشند داشته باشند و احساس ضرورت در خصوص وجود اماكن مذهبي نمايند مي‌توان گفت كه عقايد و باورهاي مذهبي در آن منطقه غالب بوده است. به عبارت يگر مؤلفه‌هاي مذكور به عنوان معيارهاي جهت بررسي هويت مذهبي مطرح شده است.

جدول 10-بررسي وضعيت همبستگي ميان مولفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در منطقه 11

منطقه يازده

شركت در مراسم مذهبي

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

تمايل به حضور در اماكن

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

شركت در مراسم مذهبي

1

 

 

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

**818/0

1

 

 

تمايل به حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

**541/0

**423/0

1

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

**533/0

**470/0

**392/0

1

** تمامي ضرائب همبستي در سطح 99% معني‌دار مي‌باشد.

به منظور سنجش ميزان همبستگي ميان شاخص‌هاي بررسي هويت مذهبي همانطور كه در جدول ذيل براي منطقه 22 گزارش شده است، حضور در مراسم مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي 72/0+ با يكديگر همبسته هستند. هچنين وجود همبستگي مثبت ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي كه در پرسشنامه مورد بررسي قرار گرفته است، تائيد شده است. بنابراين در صورتي كه افراد در مراسم مذهبي شركت نموده در اماكن مذهبي در صورت دسترسي حضور يابند، تمايل زيادي جهت حضور در اماكن مذهبي حتي در صورتي كه اين اماكن مذهبي دور باشند داشته باشند و احساس ضرورت در خصوص وجود اماكن مذهبي نمايند مي‌توان گفت كه عقايد و باورهاي مذهبي در آن منطقه غالب بوده است. به عبارت يگر مؤلفه‌هاي مذكور به عنوان معيارهاي جهت بررسي هويت مذهبي مطرح شده است.

جدول 11- بررسي وضعيت همبستگي ميان مولفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در منطقه 22

منطقه بيست و دو

شركت در مراسم مذهبي

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

تمايل به حضور در اماكن

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

شركت در مراسم مذهبي

1

 

 

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

**716/0

1

 

 

تمايل به حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

**601/0

**758/0

1

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

**524/0

**469/0

**323/0

1

** تمامي ضرائب همبستگي در سطح 99% معني‌دار مي‌باشد.

از مقايسه جداول بالا با هم در مي‌يابيم كه پاسخ دهندگان در مناطق مختلف بين حضور در مراسم مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي همبستگي بالايي برقرار بوده است و ساير همبستگي‌ها بين مؤلفه‌هاي مختلف مثبت بوده است كه اين نشان دهنده اين است كه پاسخ دهندگان در ساير مناطق عقايد و باورهاي مذهبي قوي در مناطق دارند و وجود براي اماكن مذهبي در آنها احساس مي‌شود.

محاسبه ضريب همبستگي ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در شهر تهران

به منظور سنجش ميزان همبستگي ميان شاخص‌هاي براي هويت مذهبي از ضريب همبستگي پيرسون استفاده شده است. همانطور كه در جدول ذيل گزارش شده است، حضور در مراسم مذهبي و همچنين حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي 82/0+ با يكديگر همبسته هستند. همچنين وجود همبستگي مثبت ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي كه در پرسشنامه مورد بررسي قرار گرفته است، تائيد شده است. بنابراين در صورتي كه افراد در مراسم مذهبي شركت نموده در اماكن مذهبي در صورت دسترسي حضور يابند، تمايل زيادي جهت حضور در اماكن مذهبي حتي در صورتي كه اماكن دور باشند، داشته باشند و احساس ضرورت در خصوص وجود اماكن مذهبي نمايند مي‌توان گفت كه عقايد و باورهاي مذهبي در آن منطقه غالب بوده است. به عبارت ديگر مؤلفه‌هاي مذكور به عنوان معيارهاي جهت بررسي هويت مذهبي مطرح شده است.

جدول 12- بررسي ضريب همبستگي ميان مؤلفه‌هاي مختلف هويت مذهبي در شهر تهران

 

شركت در مراسم مذهبي

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

تمايل به حضور در اماكن

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

شركت در مراسم مذهبي

1

 

 

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

**825/0

1

 

 

تمايل به حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

542/0

567/0

1

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي در محله

653/0

673/0

517/0

1

** تمامي ضرائب همبستگي در سطح 99% معني‌دار مي‌باشد.

 

 

 

بررسي امتيازهاي معيارهاي هويت مذهبي در مناطق 2، 5، 11، 22

به منظور تجميع و شاخص‌سازي مؤلفه‌هاي مذهبي، به گزينه هاي مختلف اجزاي هويت مذهبي امتياز داده شده است. به اين ترتيب كه براي پاسخ‌ها ، پُرسش اين كه آيا در مراسم مذهبي شامل اعياد و عزاداري‌ها شركت مي‌كنيد؟ گزينه بلي مستمر، 4 امتياز، بلي گاهي، 3 امتياز، به ندرت 2 امتياز و گزينه خير 1 امتياز داده شده است. حداكثر امتياز در منطقه 2، 158 پاسخگو گزينه بلي مستمر را انتخاب مي‌كردند، كه در اين صورت اين امتياز به صورت  خواهد بود. جدول زير امتيازات بدست آمده براي هر يك از معيارهاي بررسي هويت مذهبي را نشان مي‌دهد.

جدول 13- بررسي امتيازهاي معيارهاي هويت مذهبي در منطقه 2

منطقه دو

شركت در مراسم مذهبي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

104

234

52

28

418

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

112

210

80

20

422

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

خيلي زياد

زياد

متوسط

كم

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

 

60

164

56

280

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي

خيلي زياد

زياد

متوسط

كم

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

80

156

116

28

380

 

جدول 14- بررسي امتيازهاي معيارهاي هويت مذهبي در منطقه 5

منطقه پنج

شركت در مراسم مذهبي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

172

171

38

8

389

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

164

180

40

6

390

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

زياد

متوسط

كم

 

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

72

134

36

 

242

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي

خيلي زياد

زياد

متوسط

كم

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

128

120

88

11

347

 

جدول 15- بررسي امتيازهاي معيارهاي هويت مذهبي در منطقه 11

منطقه يازده

شركت در مراسم مذهبي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

48

72

20

3

143

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

52

75

18

2

147

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

زياد

متوسط

كم

 

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

54

48

7

 

109

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي

خيلي زياد

زياد

متوسط

كم

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

48

30

46

4

128

 

 

در منطقه 22 هم گزينه بلي مستمر، 4 امتياز، بلي گاهي، 3 امتياز، به ندرت 2 امتياز و گزينه خير 1 امتياز داده شده است. حداكثر امتياز در منطقه 22، 49 پاسخگو گزينه بلي مستمر را انتخاب مي‌كردند، كه در اين صورت اين امتياز به صورت  خواهد بود. جدول زير امتيازات بدست آمده براي هر يك از معيارهاي بررسي هويت مذهبي را نشان مي‌دهد.

جدول 16- بررسي امتيازهاي معيارهاي هويت مذهبي در منطقه 22

منطقه بيست و دو

شركت در مراسم مذهبي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

68

72

10

3

153

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دسترسي

بلي مستمر

بلي گاهي

به ندرت

خير

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

60

75

14

2

151

 

حضور در اماكن مذهبي در صورت دور بودن

زياد

متوسط

كم

 

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

33

56

10

 

99

 

احساس ضرورت جهت وجود اماكن مذهبي

خيلي زياد

زياد

متوسط

كم

جمع

نسبت امتياز به حداكثر امتياز

64

51

22

5

142

 

 

هرچه نسبت امتياز به حداكثر امتياز به يك نزديك تر باشد نشاندهنده شدت هويت مذهبي است. بنابراين مي‌توان نتيجه‌گيري نمود كه به طور متوسط هر يك از مناطق از هويت مذهبي نسبتاً بالايي برخوردار است. بررسي گزينه‌هاي مختلف هويت مذهبي نشان مي‌دهد كه حضور در اماكن مذهبي مطرح بوده است. گرچه اين معيار اختلاف اندكي با ساير معيارها داشته است.

 
 
 

بررسي معيارهاي هويت مذهبي در شهر تهران

 
مرتضی

مدیر اجرایی ماهنامه شهر و منطر

وبگاه: www.phophic.com

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر