شما اینجا هستید: خانهمقالاتبرنامه ریزی و مدیریت شهریمكان يابي و تحليل تناسب فضاي سبز شهري با در نظر گرفتن اصول اكولوژيك (مطالعة موردي: پارك هاي محله اي بيرجند)

مكان يابي و تحليل تناسب فضاي سبز شهري با در نظر گرفتن اصول اكولوژيك (مطالعة موردي: پارك هاي محله اي بيرجند)

نوشته شده توسط  06 ارديبهشت 1393 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(4 رای‌ها)

چكيده
فضاي سبز، به عنوان يکي از شاخص هاي توسعه يافتگي جوامع داراي ابعاد زيست محيطي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي وکالبدي است و براي اين که بتواند نقش ها و عملکرد هاي خود را به خوبي ايفا کند، اولين و مهمترين گام تعيين  مکان هاي مناسب براي آن است، که پيش زمينه آن و در پايان روش AHP تجزيه و تحليل تناسب فضاي سبز است. و سه گام اصلي آن تعيين عامل هاي تناسب، وزن دهي عامل ها به روش هم اندازي لايه ها و تهية نقشه تناسب نهايي  است، که اين نقشه هم نشان دهندة مکان هاي مناسب براي ايجاد پارک محله اي است و همچنين مي توان بر اساس آن تحليل تناسب پارک هاي موجود را انجام داد. به همين منظور در اين پژوهش براي تحليل تناسب فضاي سبز شهري بيرجند (در مقياس پارک محله اي) معيارهايي در سه گروه: ۱‐ معيارهاي فيزيکي؛ که خود به دو دستة معيارهاي مکاني(شيب، فاصله از منابع‐ آب) و وضعيتي (فاصله از مناطق مسکوني، فاصله از خيابان هاي اصلي، فاصله از  مراکز فرهنگي و آموزشي و قيمت زمين ) تقسيم مي شود. ۲  عيارهاي جمعيتي (تراکم جمعيت) و ۳‐ معيارهاي اکولوژيکي (غناي لکه اي، ارتباط و پيوستگي لکه ها و...) انتخاب شد. بنابراين پس از تهية نقشة تناسب نهايي، تحليل  اکولوژيکي و اجتماعي نيز به تحليل مکاني موقعيتي ترکيب شد تا بتوان تحليلي همه جانبه از وضعيت فضاي سبز اشت. در پايان مطابقت نتايج به دست آمده و وضع موجود باطرح تفضيلي مورد بررسي قرار گرفت، مشکلات موجود و  پيشنهادهايي لازم براي بهبود وضعيت تناسب مشخص شد و نيروي مناطق مختلف شهر براي توسعة اين نوع فضاي سبز و مکان يابي آن برآورد شد.

سرآغاز
با افزايش تقاضا ي جمعي ت برا ي اراض ي شهر ي، برخ ي از كاركرد هاي اكولوژيكي و محيطي، به سمت متناسب سازي كيفي ت jim and chen, ) زندگي براي جمعيت هاي انساني حركت مي كنند 2008 ). بنابراين در  فرايندهاي شهري شدن و يژگ ي ها ي طبيع ي مانند پوشش هاي گياهي و خاكهاي بكر با مصالح ساختمان ي برا ي مناطق مسكوني، ساختمان ها ي تجار ي، جاده ها و پارك ينگ ها جايگزين مي شوند، تا جايي كه امروزه هيچ گونه  تعادلي از نظر سطحضاي سبز و مناطق باز موجود بين شبكه ها ي شهر ي و الگوها ي   طبيعي سرزمين مشاهده نم ي شود و شبكه ها ي شهر ي در حال مسلط شدن بر شبكه هاي اكولوژ يكي هستند 2008 ). اين مطلب به خودي خود  زمينه ساز از ب ين رفتن فضاها ي سبز درون شهري و تغيير كاربري اي ن گونه اراض ي شده است و ممكن است باعث مشكلات زيست محيط ي جهان ي خاص ي مانند Botequilha Leitão and شكل گيري جزاير گرمايي  شهري بشود در اين ميان فضاي سبز نقش تعيين كننده اي در .(Ahern, 2002) حمايت از سيستم هاي اجتماعي و اكولوژيكي شهري دارد بنابراين ارتقاي بهره وري فضاهاي سبز .(Barbosa, et al., 2007) بايد با ارتقاي  اكولوژيك آنها مورد توجه قرار گيرد، زيرا درون شهرها عناصر با ارزش اكولوژيك به طور فزاينده اي در حال كاهش هستند  ۰زن ۷گ ۱ ي آبادي و رخشاني نسب ، ۱۳۸۸ ). بر اين اساس، انديشه گران ) يكي از اصلي ترين راههاي  مقابله با معضلات شهرنشيني را تقوي ت .( رابطة انسان شهرنشين با طبيعت دانسته اند (شاهيوندي، ۱۳۸۵ بنابراين امروزه شهرها از جنبه احياي طبيعت شهر ي ني از به توجه ويژه دارند. زيرا حضور طبيعت در شهر، در وسعت،  ترك ي ب و توزيع لازم و كافي از الزامات توسعة پايدار است. اين موضوع برا ي پيشبرد كيفيت زندگي در نواحي شهري اهمي ت بالا يي دارد و اي ن نواحي را از نظر اكولوژيكي پايدار م ي سازد ( عل ي زاده و صالح ي فرد، ۱۳۸۷  ). بر همين اساس يكي از وظايف مهم برنامه ريزان شهري و ناحيه اي، تخصيص زمين به كاربري هاي گوناگون شهر ي است . در واقع برنامه ريزي كاربري زمين به معني اختصاص به ينه منابع زمين است (كاربري ها به عنوان  اجزاي سازنده ساختار فضايي شهر، نقش بي همتايي در ايجاد و مطلوبيت اين ساختار دارند. از اين رو، عدم مكان يابي مطلوب و متناسب با و يژگ ي ها و خصوصيات كاركردي كاربري و خصوص يات مح يط شهر ي مورد مطالعه  در هر مقياس عملكردي، در پايان به توزيع نامتوازن كاربري ها در سطح شهر منجر شده و ساختار فضا يي را ناهمگن و نامتعادل مي سازد و باعث آشفتگي در ساختار فضايي موجود مي شود   ( اطهري و ناجيان، ۱۳۸۵ ). بنابراين مكان يابي بهينه فضا ي سبز شهري با توجه به عملكرد ها ي اكولوژ يكي و اجتماع ي كه در مقياس هاي مختلف عملكردي از محله اي تا منطقه اي دارند ضروري و منطبق بر منطق مشكل گشايي برنامه ريزي است.
در اين پژوهش سعي شده كه با استفاده از اصول اكولوژ ي ك (تعداد و موقعيت لكه ها و ..، عامل ها ي اجتماع ي ( جمعيت ي) و فيزيكي (مكاني و موقعيتي) روشي براي تحليل سيستم فضاي سبز هري ارائه شود و از اين روش برا ي تحلي ل تناسب و همچن ين مكان يابي سيستم فضاي سبز شهر بيرجند در مقي اس پارك ها ي محله اي استفاده شود، تا با توجه به شرايط منطقه ، نيروي مناطق مختلف برا ي توسعة فضا ي سبز برآورد شود و بر اساس آن مشكلات موجود  شناسايي و پيشنهادهايي براي داشتن يك سيستم فضاي سبز شهري پايدار و با حداكثر عملكرد ارائه شود. مواد و روشها معرفي منطقة مطالعاتي استان خراسان جنوب ي با وسعت ي در حدود ۸۲۸۶۴ كيلومتر ۵ درصد مساحت كل كشور را  امل مي شود. اين استان در / مربع، ۷  شرق ايران، در حاشية شمال شرقي دشت لوت واقع شده است. مساحت بيرجند، مركز استان دارا ي مساحت ۱۴۲۶۵ كيلومتر ۳۲ عرض مربع است، و از لحاظ موقعيت رياضي در مختصات ۵۳ ۵۹ طول شرقي قرار دارد . اين شهر در ش يب رشته شمالي و ۱۲ كوههاي باقران و تقريباً در مركز دشت بيرجند قرار گرفته است، و از .( اطراف توسط رشته كوهها محصور شده است (حسين زاده، ۱۳۸۴ جمعيت آن بر اساس  سرشماري نفوس و مسكن سال ۱۳۸۵ معادل ۲۴۰۸۹۴ نفر است به طور كلي مي توان گفت جزو اقليم ها ي خشك و سرد محسوب مي شود. تفاوت دما بين شب و روز زياد ( ۱۵  ۵۷ ) و ميزان بارندگي نيز كم ( / ۱۸ تا ۷ / تا ۴۲ )، رطوبت نسبي كم ( ۸ ۰ميليمتر) است. / ۹۲ ميليمتر تا ۹ /۴ بيش از ۹۰ درصد آب مورد نياز منطقه بيرجند از ذخاير آب زيرزميني تامين مي شود. در نتيجه منبع آب براي آبياري فضاي سبز در شهر بيرجند، چاهها هستند (طرح آبرساني  و آبياري فضاي سبز شهر بيرجند، ۱۳۸۱ ). اطلاعات مربوط به وضعيت فضاي سبز موجود، در جدول شمارة ( ۱) ذكر شده است: جدول شمارة ( ۱): وسعت انواع فضاي سبز شهر بيرجند (m عنوان ميزان( 2 وسعت انواع فضاي سبز خياباني ۹۱۰۶۴۲.۴۴ وسعت جنگل هاي دست كاشت ۴۱۷۰۸۱.۹ وسعت باغهاي خصوصي ۱۸۶۶۵۰۱ وسعت فضاي بازي كودكان در پارك هاي عمومي ۳۴۴۷۸.۸۵ سرانه پارك هاي عمومي شهري ۳.۹۵ سرانه كل  فضاي سبز شهري ۱۱.۱۶ ۷۰۰۰۰ مساحت كمربند سبز شهري تا پايان سال ۱۳۸۸  تعداد پارك هاي محله اي در سطح شهر ۲۲ عدد است كه نام و موقعيت آنها در نقشه شمارة ( ۱) ذكر شده است.

روش تحقيق
هدف از تحقيق حاضر تحليل تناسب فضايي مكاني و مكان يابي فضاي سبز شهري (در مقياس پارك هاي محله اي) با توجه به اصول اكولوژيك و با بهره گيري از توانايي ارزيابي چند معياره و در محيط سامانة اطلاعات جغرافيايي و  همچنين با استفاده از نرم افزار است. Fragstat

 

تجزيه و تحليل تناسب زم ين، فرايند تع يي ن مي زان تناسبات (شايستگي ها) زمين براي كاربري خاص تعريف شده است بنابراين اطلاعات سايت .(Hopkins, 1977and Steiner, 1983) 1(LSA) را مي توان با استفاده از    تجزيه و تحليل تناسب زم ين از طري ق LSA .(Jie, et al., تحلي ل كرد ( 2010 GIS براساس و از طري ق گام ها ي زي ر GIS عملكرد هاي تجزيه و تحليل مكاني حمايت مي شود:

۱- انتخاب معيارهاي تناسب با توجه به شرايط منطقه مطرح م ي شود . انتخاب GIS هر عامل با نقشة موضوعي در سايت هاي مناسب براي كاربري هاي خاص زمين براساس مجموعه اي از معيار هاي محلي به منظور تضمين اين  مطلب تعيي ن مي شود، كه حداكثر نسبت هزينه - فايده براي يك جامعه ب ه دست به همين منظور پس از بررس ي منابع و .(Manlun, بيايد ( 2003 استفاده از آراي كارشناسي، معيارهايي برا ي مكان ي ابي و تحلي ل تناسب پارك  هاي شهري جمع آوري شده كه در ادامه ذكر شده است:
شوري، بافت)، منابع آبي اري ،PH) شرايط و خصوصيات خاك فضاي سبز، شيب،ارتفاع از سطح دريا،فاصله از پارك ها ي موجود (نحوة توزيع)، فاصله از معابر اصل ي،قيمت زم ين، فاصله از مركز شهر، سرانة فضاي سبز  شهري، سرانة پارك هاي شهري، توجه به طرحهاي جامع تفضيلي و مصوب، فاصله از مراكز فرهنگي- آموزشي ( شامل: دبستان- هنرستان- دبيرستان- دانشگاه - مراكز پژوهشي- خوابگاه -كودكستان - مدارس استثنا يي- راهنما يي- مراكز مذهبي مي شود)، فاصله از مناطق مسكوني، فاصله از مناطق صنعتي، دسترسي به زمين ها ي خال ي، فاصله از آبها ي سطح ي، فاصله از مناطق تاريخي، كيفيت سيستم آب ي، كيفي ت هوا، تراكم جمعيت و فاصله از گسل كه با  توجه به شرا يط بيرجند و مق ي اس عملكردي (محله اي) و همچنين ميزان دسترسي به داده، معيارها ي زير انتخاب شدند: ميزان نزديكي به مناطق مسكوني، ميزان نزديكي به مراكز آموزشي و فرهنگي، فاصله از شبكه دسترسي،  قيمت زمين، شيب، ميزان دسترسي به منابع آب براي آبي اري، تراكم جمع ي ت، فاصله از پارك هاي موجود ، توجه به طرحها ي جامع تفض يلي و مصوب. براي فهميدن معيارهاي اكولوژيكي در تحليل تناسب فضاي سبز، نيز بحث  اكولوژي سيماي سرزمين و متري ك ها ي آن مطرح مي شود كه چهار متريك زير در اين رابطه تعريف مي شوند: 2 (نسبت درصد هر كاربري): نسبت درصد هر CAP ۱- متريك كاربري يا پوشش را در سيماي سرزمين مورد سنجش قرار مي دهد. 3 (تعداد لكه ها) به سنجش تعداد كل لكه ها ي NP ۲- متريك كاربري خاص، يا پوشش خاص مي پردازد. 4 ( متوسط اندازة لكه ) : ميانگين اندازه لكة MPS ۳- متريك يك طبقه از لكه ها را محاسبه مي كند 5   متوسط نزديك ترين فاصله همسايگي ) : MNN ۴- متريك    ( متوسط فاصله ۲ لكة مشابه را محاسبه مي كند. (جعفري، ۱۳۸۵   - تهية نقشه براي هر يك از معيار هاي تعيين شده   راي هر يك از مشخصه هاي فاصله از مناطق  مسكوني، فاصله  از منابع آبياري، فاصله از شبكه دسترس ي، فاصله از مركز شهر و  فاصله از مراكز فرهنگي و آموزشي بر اساس استانداردها ي كه از منابع مختلف جمع آوري شده اند، نقشه هاي بافر تهيه شدند. همچنين نقشه جمعيت،  قيمت زمين و شيب نيز براي كاربرد در نقشة تناسب نهايي تهيه شدند (تعداد حلقه هاي بافر و همچنين طبقات بايد مساوي باشد كه در اينجا شش عدد در نظر گرفته شدند.). به دليل اين كه براي ساير مشخصه ها نمي توان بافر  هاي مرتبه اي در نظر گرفت، و اين كار توجيه علمي ندارد، در تهية نقشه تناسب از آنها استفاده نمي شود، بنابراين به صورت توامان و در كنار نقشة تناسب،  ۲ر ۷ت ۱ح ل يل تناسب و مكان يابي مورد بررسي قرار گرفته اند، درنتيجه نقشه هاي مورد استفاده در نقش ة تناسب نهايي به شرح زيرند (فواصل ذكر شده در نقشه ها به متر هستند) در نقشة شمارة ( ۲) فاصله از مراكز فرهنگي و آموزشي و نقشه شمارة ( ۳) فاصله از مناطق مسكوني نشان داده شده است، كه  براي - بافر زدن آنها از ۶ طبقه به شرح ز ي ر استفاده شده است : ( ۰ ۲۵۰ و بيشتر از ۲۵۰ -۲۰۰،۲۰۰-۱۵۰،۱۵۰-۱۰۰،۱۰۰-۵۰،۵۰ (تيموري و همكاران، ۱۳۸۹ ) دسترسي به ا ي ن مناطق جزء موارد مطلوب و مناسب براي   حداث فضاي سبز شهري به شمار م ي آي د. علت اصلي آن نزديكي به مراكز فرهنگي و آموزشي سازگاري زي اد اين دو كاربري و همچنين ايجاد مح يط سالم برا ي رفت و آمد انش آموزان و تجديد قواي شاغلان و بازد يدكنندگان ا ي ن  مراكز است و در مورد مناطق مسكوني، دسترسي آسانتر شهروندان به اين مناطق است.

 

 

نقشة شمارة ( ۴) فاصله از معابر اصل ي را نشان م ي دهد كه -۱۰۰،۱۰۰- طبقات بافر براي آن به صورت مقابل است: ( ۰ ۵۰۰ و بيشتر از ۵۰۰ (تيموري و -۴۰۰،۴۰۰-۳۰۰،۳۰۰-۲۰۰،۲۰۰ همكاران، ۱۳۸۹ ) ، علت انتخاب اين   شاخص براي تحليل اهميت آن در دسترسي آسان شهروندان به پارك و امكان نظارت و برقرار ي امنيت در آن، همچنين به منظور استفاده زيبايي شناختي رهگذران از منابع و طبيعت پارك است.

 

نقشة شمارة ( ۵) فاصله از سيستم آبياري فضاي سبز را نشان مي دهد. براي ايجاد اين نقشه از طبقات بافر به شرح ز ي ر استفاده ۱۰۰ و بيشتر از ۱۰۰ -۵۰ ،۵۰-۲۰،۲۰-۱۰ ،۱۰-۵ ،۵- شده است: ( ۰ (محمدي، ۱۳۸۱ ) كه طبقات با فاصل ة كمتر از ا ي ن مناطق دارا ي تناسب بيشتري اند زيرا نزديكي به منابع آبياري براي كاهش هزينه انتقال آب براي مكان يابي پارك هاي شهري ضروري است.

 

نقشة شمارة ( ۶) لاية نرخ گذاري قيمت زمين را نشان مي دهد كه اطلاعات آن از بنگاههاي مشاور املاك سطح شهر جمع آور ي ده است. اين اطلاعات در ۶ طبقه تقسيم شد ه كه به ترت ي ب از ارزان به گران است. اين نقاط داراي  نيروي بالاتر ي براي احداث پارك دارند. زيرا در واقعيت به نظر مي رسد كه ا ي ن مشخصه به عنوان محدود كننده اصل ي عمل م ي كند و در مراحل اجرا يي مهمترين نقش را در احداث پارك ايفا مي كند- كه البته اين صح يح نيست-  بنابراين از ديد تأثير عامل قيمت زم ين در انتخاب مناطق براي پارك هاي شهري و توجه به جنب ة اقتصادي قضيه در نظر گرفتن اين مشخصه در تحليل تناسب و مكان ي ابي پارك ها ي شهري لازم است.

 

نقشة شمارة ( ۷) نقشة شيب منطقه را نشان مي دهد كه برا ي تهيه آن از نقشه توپوگرافي (ارتش ) ۱:۲۵۰۰۰ شهر ب يرجند كمك گرفته شده است، در ايجاد اين نقشه طبقات ش يب ۶ عدد در نظر گرفته شده اند كه به دليل مناسب بودن   براي ايجاد پارك به ترتي ب -۲۲ ،۲۲-۲،۱۵-۰ ،۱۵-۷ ،۷- به شرح زير در نظر گرفته شدن : ( ۲ ۲- ۳۰ - بيشتر از ۳۰ ). مناسب ترين ميزان شيب براي ايجاد پارك ۱۵ ۲ به علت ايجاد مشكلات در زهكشي برا ي - درصد است. شيب   ۰ احداث پارك مناسب نيست.  ۶AHP ۳- وزن دهي به عامل هاي تناسب با تكنيك پس از تهية نقشة مورد نياز براي ضرب رستري نوبت به تعيين وزن هر يك از مشخصه ها مي رسد، كه براي تعيين آن از استفاده شد. AHP   تكنيك به اين منظور پرسشنامه هايي تهيه شد و از ۱۵ نفر متخصص ۷(دو گروه دانشگاه ي و مد يران فضا ي سبز ي) در اي ن زمينه خواسته شده كه بر اساس اهميت مورد نظرشان، به هر يك از عامل ها وزنه اي را اختصاص دهند .   پس از جمع آور ي داده ها ي حاصل از اين پرسشنامه ها، مجموع آراي جمع آوري شده و ميانگيني از آنها محاسبه شد. بعد از انجام محاسبات وزن هر يك از عامل ها به دست آمد كه به ترتيب اولويت به صورت ز ي ر است : فاصله از  ،(۰/ ۰)، فاصله از معابر اصلي ( ۲۱۰۶ / مراكز فرهنگي،آموزشي ( ۳۴۳۳ ۰)، فاصله از مسكوني / فاصله از منابع آب براي آبياري ( ۱۶۹۱ .(۰/ ۰)، قيمت زمين( ۰۳۷۱ / ۰)، شيب مناسب ( ۰۹۹۳ /۱۴۰۶) ۰ به دست آمد. بنابراين  نتايج به / نيز برابر ۱ CR همچنين ميزان ۸ دست آمده قابل قبول است.
۴- تلفيق لايه هاي اطلاعاتي و انتخاب پهنه مناسب براي كاربري پارك محله اي پس از به دست آوردن وزن هر عامل، با استفاده از دو روش متفاوت كه يكي استفاده و ديگري ابزار استفاده از ضرب رستري Extentsion AHP از است، روي هم اندازي وزني GIS ۹ در محيط raster calculater انجام گرفت و نقشه تناسب يا همان شايستگي نهايي براي پارك هاي محله اي به دست آمد (نقشه شمارة ۸ ) كه بر اساس اين نقشه مي توان به مكان هاي مناسب و  نامناسب براي احداث پاركمحله اي پي برد، و همچنين با قرار دادن لايه پارك هاي محله اي  موجود بر روي اين نقشه به تحليل تناسب اين پارك ها پرداخت. نتايج
۱- تحليل تناسب پارك هاي محله اي از لحاظ مشخصه هاي مكاني و موقعيتيبر طبق نقشة شمارة ( ۸) مشخص مي شود كه در موقع احداث پارك هاي محله اي هيچ گونه مطالعه علمي صورت نگرفته است ولي بيشتر آنها بر اساس  مشخصه هاي ذكر شده در اين تحقيق در مكان مناسبي قرار گرفته اند. كه اين وضعيت مطلوب بيشتر به اين دليل است بر اساس نظر كارشناسان مهمترين عامل براي مكان يابي پارك هاي محله اي نزديكي به مراكز فرهنگي و آموزشي  بوده، و بيشتر پارك ها نيز درشهر بيرجند در كنار يكي از انواع اين مراكز  (بيشتر مدارس و مساجد) هستند. به طور كلي بر اساس نقشة شمارة ۸) بيشتر پارك هاي محله اي در طبقه ۱ و ۲ شايستگي قرار ) مي گيرند، يعني ۵۰ % پارك  هاي محل هاي در طبقه ۱ شايستگي،۳۲ % در طبقه ۲ و ۱۸ % در طبقه ۳ شايستگي قرار دارند

۲- تحليل تناسب پارك هاي محله اي بر اساس وضعيت اكولوژيكي شهر بيرجند با استفاده از نرم افزار Fragstats براي محاسبه متريك ها ي Fragstats در اين تحقيق از برنامة سيماي سرزمين كمك گرفته شده است. برا ي شروع   كار با ا ي ن نرم افزار نياز به دو دسته داده ورودي داريم:

۱- لاية فضاي سبز عمومي شهر،
۲- شبكه تقسيمات، كه بر طبق آن كل شهر به ۲۵ سلول مربع شكل ۱۰۰ هكتاري تقسيم شده است.
براي هر ،Fragstats بعد از وارد كردن اين داده ها به نرم افزار MPS ,MNN,CAP يك از اين ۲۵ سلول مقادير چهار متريك محاسبه شد. از آنجايي كه متريك هاي سيماي سرزمين NP و بتنهايي نمي توانند مبين وضعيت مناسب يا  نامناسب اكولوژيكي باشند، بايد اين متريك ها را با يك ديگر ديد و در تحليل وضعيت اكولوژيك به همه متريك ها در كنار هم توجه شود. به همين منظور MPS نقشة شمارة ( ۹) تهيه شد و در تهيه آن متريك هاي به صورت توامان توجه  شده است كه در آن NP و MNN،,CAP ۱۰۰m و MPS>۲۰۰۰۰ m2، CAP >%۲۰ ،NP < طبق ة ۱: داراي ۲۰ ۲۰۰۰ m2،%۱۰< CAP <%۲۰ ،۴۰<NP <۲۰ : و طبقه ۲ MNN< ۲۰۰m و MPS< ۵۰۰۰ m2،  CAP <%۱۰ ،NP >۴۰ : طبقه ۳ m< MNN < ۲۰m ۵۰۰۰ و m2 < MPS< هستند . ۰ MNN> ۱۰۰ و مشخص است كه هر يك از پارك هاي محله اي كه در  سلول هاي پايدارتري از لحاظ اكولوژيكي قرار دارند در شرايط  بهتر و پايدار تري اند، براي نمونه پارك هاي: شقايق، علامه فرزان، بوستان قلعه، كوير، الغدير، تلاش، سرو، قدس شرقي، معلم و الهام در وضعيت اكولوژيكي پايدارتري نسبت به ساير پارك ها قرار دارند . بالايي اند، بهتر است NP  همچنين در سلول هاي ۳و ۶ كه داراي براي مكان يابي پارك هاي جديد از تركيب لكه هاي موجود استفاده شود و سعي شود كه از تعداد لكه ها براي ايجاد تناسب بيشتر كاست. شايان ذكر است اين سلول ها به دليل داشتن لكه هاي سبز داراي
نيروي بالاتري براي ايجاد پارك هستند.
تحليل تناسب پارك هاي محله اي از لحاظ موقعيت حريم گسل ها گسل ها بهترين مناطق براي ايجاد فضاي سبز و پارك هاي شهري اند چرا كه در اين مناطق نمي توان كاربري ديگري را ايجاد كرد و هيچ ساخت و ساز ديگري در آنها  منطقي نيست. افزون بر اين در اين مكان ها نياز به خريد زمين نيز نيست . مسئله ديگر در مورد اهميت پارك ها، نقش آنها در مديريت بحران، ( براي اسكان شهروندان در زمان زلزله است (خالق زاده بيگ، ۱۳۸۸ كه بر اهميت ايجاد  پارك هاي شهري در شهر هاي زلزله خيز،كه بيرجند نيز يكي از آنهاست، مي افزايد. اما همان طور كه در نقش ة شمارة ( ۱۰ ) مشاهده مي شود فقط دو پارك (علامه فرزان و بوستان قلعه) در حريم گسل قرار گرفته اند . ولي متاسفانه از   ين نيرو در مكان يابي پارك هاي موجود هيچ استفاده اي نشده است و بر عكس اين مكان ها جزو مناطقي با تراكم بالاي مسكوني به شمار نمي روند ( نوار شمالي). در مكان يابي پارك هاي جديد بايد به اين نيرو توجه شود.

تحليل تناسب پارك هاي محله اي بر اساس تراكم جمعيت بر اساس نقشة تراكم جمع ي ت (نقشه شمار ة ۱۱ ) مشخص مي شود كه ۴ پارك (فرزان، مفتح، بهشتي و پاسداران ۲) در مناطق خيلي پر جمعيت، ۶ پارك (شقا يق، الغد ير، تلاش،  وحدت، دكتر گنجي و لاله ) در مناطق پر جمع ي ت، ۹ پارك (قلعه، دانشجو، آزادگان، معلم، سرو، شهداي گمنام، رحيم آباد، فرزانگان و پونه ) در مناطق متوسط از لحاظ جمعيتي و ۳ پارك (كوير، قدس و الهام ) در مناطق كم  جمعيت است و در مناطق خيلي كم جمعيت ه يچ پارك محله اي وجود ندارد، بنابراين مي توان در تحل يل ي كل ي گفت كه پراكنش اين نوع پارك از لحاظ جمعيتي در وضع يت مناسب ي قرار دارد، ولي در قسمت هاي پرجمعيت شمال  شهر، پارك محله اي كم است كه در مكان يابي پارك هاي محله اي جديد بايد به اين مناطق توجه بيشتري تحليل تناسب پارك هاي محله اي از لحاظ نحوة توزيع براي تحليل توزيع و محدوده خدمت رساني پارك هاي محله اي نقشة شمارة (  ۱۲ ) تهيه شده است و در آن شعاع عملكرد پارك هاي محله اي ۳۵۰ متر، يا معادل ۱۰ دقيقه پياده روي در نظر گرفته شده است (زيارتي، ۱۳۸۱ ) كه بر اين اساس آن مشخص مي شود كه تراكم پارك هاي محله اي در قسمت جنوبي شهر  بيشتر است به طوري كه شعاع عملكردي آنها در برخي مناطق با يكديگر تداخل نيز دارد. اما در قسمت شمالي شهر تعداد اين نوع پارك بسيار كم است.۱۷۶ م ي توان گفت كه بيش از ۷۵ % پارك هاي محله اي بيرجند درنيمه جنوبي شهر و كمتر از ۲۵ % آنها در نيمة شمالي شهر هستند . اين موضوع نشان دهندة توزيع نامناسب اين نوع پارك است كه البته براي تفسير بهتر و نتيجه گيري واقع بينانه تر بهتر است كه در كنار پارك هاي محله اي به موقعيت  پارك هاي همسايگي، ناحيه اي و منطقه اي و شعاع عملكرد آنها نيز توجه كرد چون ممكن است موقعيت آنها در محل هاي كم تراكم از لحاظ پارك محله اي به صورتي باشد كه اين كمبود را جبران، يا حداقل كم رنگ تر كند. تحليل تناسب  پارك هاي محلي از لحاظ مطابقت با طرح تفضيلي بيرجند همان طور كه در نقشة شمارة ( ۱۳ ) مشخص است . ۱۴ پارك محله اي (يعني ۶۴ % كل پارك هاي محله اي) در مجاورت معابر ي كه محل قرار گيري كاربري هاي محله اي  اند و از لحاظ موقع ي ت استقرار از طرح تفضيلي تبعيت م ي كنند و ۸ عدد (يعن ي ۳۶ %) در مكان هايي كه در طرح تفضيلي به عنوان مكان هاي مناسب برا ي ايجاد كاربري محله اي معرفي شدند، قرار ندارند. به اين ترتيب از لحاظ  مطابقت با طرحهاي تفضيلي، پارك هاي محله اي موجود را مي توان در سطح تناسب مناسب ي ارزي ابي كرد . همچنين در مكان يابي پارك هاي جديد بايد توجه شود تا به ا ي ن مكان ها (نقشة شمارة ۱۳ ) نيز توجه شود و سع ي شود پارك ها ي جديد در مجاورت معابر معرفي شده، احداث شوند.

بحث و نتيجه گيري

با توجه به مطالبي كه تا كنون ذكر شد دستاوردهاي اين تحقيق را مي توان به صورت زير بيان كرد: در زمينة فضاي سبز شهري. LSA ۱- كاربرد تجزيه و تحليل تناسب در تحليل FRAGSTATS و

GIS ۲- استفاده از توانايي هاي  نرم افزار تناسب و مكان يابي فضاي سبز شهري.

۳- جمع آوري مشخصه هاي مؤثر در تحليل تناسب و مكان يابي پارك هاي شهري از منابع مختلف.
۴- تعيين مشخصه هاي مؤثر در تحليل تناسب و مكان يابي پارك هاي محله اي شهر بيرجند.
۵-كاربرد متريك هاي اكولوژي سيماي سرزمين در تحليل و مكان يابي پارك هاي شهري. در تعيين اهميت و اولويت بندي هر يك از

AHP ۶-كاربرد تكنيك مشخصه هاي مورد استفاده در تعيين ميزان تناسب و مكان يابي پارك هاي محله اي شهر بيرجند.
۷- كاربرد روش روي هم اندازي وزن داده شده در تهي ة نقشة تناسب نهايي فضاي سبز شهري.
در پايان مي توان با مطالبي كه در بخش هاي قبلي ذكر شد، تحليل تناسب پارك هاي محله اي را به صورت همه جانبه به صورت جدول شمارة ( ۲)، خلاصه كرد: (توضيح: تناسب كمتر % از ۵۰ %=ضعيف، تناسب در حدود ۵۰ % = متوسط، تناسب بيشتر از ۵۰ = خوب) بنابر جدول شمار ة ( ۲) به طور كلي وضعيت تناسب پارك هاي محله اي در سطح قابل قبولي قرار دارد).البته اين به اين معني نيست كه شرايط ايده آل است، فقط اينرا مي رساند، كه سطح تناسب از  ۵۰ % بيشتر است . بنابراين بايد تلاش كرد كه اين ميزان از سطح تناسب را با انجام مكان يابي هايصحيح و استفاده از پيشنهادهاي ي كه در ادامه ذكر شده است،  افزايش داد:
۱- توجه به مشخصه هاي مكاني- موقعيتي، اجتماعي (جمعيتي) و اكولوژيكي در تحليل تناسب و مكان يابي پارك هاي شهري.
۲- توجه به مشخصه هاي فاصله از مراكز فرهنگي،آموزشي، فاصله از معابر اصلي، فاصله از منابع آب براي آبياري، فاصله از مناطق مسكوني، شيب مناسب و قيمت زمين، به ترتيب اولويت ذكر شده در تهية نقشه تناسب پارك هاي محله اي.
۳--ايجاد پارك هاي محله اي با توجه به نقشه نهايي شايستگي به دست آمده و احداث پارك هاي جديد در مناطقي كه در اين نقشه ها داراي نيروي بالاتري اند.
۴- احداث پارك هاي محله اي در قسمت هاي شمال و مركز شهر و براي توزيع يكنواخت تر اين كاربري ها با توجه به محدود ة خدمات رساني آنها.
۵- ايجاد فضاهاي سبز شهري در محدوده هاي حريم گسل.
۶- احداث انواع پارك هاي شهري در نقاط پر جمعيت تر.

منبع : http://jes.ut.ac.ir

 

 

مرتضی

مدیر اجرایی ماهنامه شهر و منطر

وبگاه: www.phophic.com

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر