شما اینجا هستید: خانهمقالاتطراحی شهریامكان‌سنجي فضاهاي شهري، علی فلاح‏ پسند

امكان‌سنجي فضاهاي شهري، علی فلاح‏ پسند

منتشرشده در طراحی شهری
نوشته شده توسط  05 اسفند 1394 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

     تفكر و رويكرد اقتضايي نسبت به فضا، كه برخاسته از نوعي گرايش پوزيتيويستي در اقتصاد توسعه و آسيب‌شناسي در فضاهاي شهري است، محدوديت‌هاي بسياري را براي اين فضاها ايجاد كرده است. فايده‌گرايي محض كه ظاهراً متكي بر عمگرايي است، اما فاقد تجربه انساني از زمان و مكان است، فضاهاي شهري را بدل به مكان‌هايي فاقد ظرفيت كرده‌اند. زيرا لايه‌هاي عمقي فضا كه به تجربه ذهني از فضا و زمان پيوند خورده است، در مكان امكان بروز نمي‌يابد، و مطلوبيت ذهني مكان فاقد ارزش مي‌شود. در اين جا است كه مي‌بايد در گرايشات فرماليستي شهرسازي تأمل و ترديد كنيم، و فانتزي ايجاد فضاهاي مصنوعي را به كناري گذاشته و براي آن‌چه كه در ذهنيت شهروندان از فضا مي‌گذرد ارزش قائل شويم. تبديل فضا و مكان به يك سوژه هنري مصنوعي و پلاستيكي، فضا را از ظرفيت‌هاي آشكار و نهان‌اش محروم مي‌كند. وظيفه معمار و شهرساز و طراح منظر، رها كردن فضا، و يا ايجاد راهكارهايي براي رهايي ظرفيت‌هاي فضا و مكان از چنين محدوديت‌هايي است.

     آيا امكان‌سنجي فضاهاي شهري، امري ممكن است و مي‌تواند به عنوان روشي دانش‌پايه، و زمانمند و مكانمند به كار گرفته شده، و فضاي شهري را از محدوديت‌‌هاي تحميل شده به آن رهايي بخشد؟ آيا دانش و هنر طراحي شهري به عنوان حوزه‌اي مستقل قادر است ما را به درك فضا نائل كند، يا آن كه مي‌بايد پيش از آن كه سراغ طراحي شهري برويم، به حوزه كلان‌تري كه فضاي شهري نام دارد بپردازيم؟ آن‌چه كه به عنوان طراحي شهري به عنوان حوزه‌اي مستقل مطرح است، شايد به گفته كليف موتن، حوزه‌اي بين‌رشته‌اي در حدفاصل ”معماري بنا و منظر“ و ”برنامه‌ريزي شهري“ است، اما اين امر ما را از درك و شناخت بلاواسطه‌ي فضا به عنوان يك پديده و به‌ويژه از منظر پديدارشناسي بي‌نياز نخواهد كرد. موضوعي كه معمار متفكر فنلاندي ”يوهاني پالاسما“ با تكيه بر ديدگاه فيلسوفاني چون ”ادموند هرسرل“، ”موريس مرلوپونتي“، و ”گاستون باشلار“ بر آن تأكيد مي‌ورزد.

     پرداختن بلاواسطه به پديده فضا، پيش از آن كه به سراغ حوزه مستقل طراحي شهري برويم، چگونه روشي و چگونه الزاماتي را مي‌طلبد؟ حتي اگر اين را بپذيريم كه طراحي شهري حوزه‏اي در حدفاصل ”معماري“ و ”برنامه‌ريزي“ است، هنوز نيازمند آنيم كه بدانيم چرا چنين است، و فضا چه ويژگي‌هايي دارد كه ما را ملزم به درك و شناختي پيشيني بر روش انجام كار مي‌نمايد؟ شايد اين درك ويتروويوسي از فضاي شهري همچنان ثابت مانده باشد، كه در واقعيت امر فضاي شهري با تمامي جزئيات و الحاقات آن، چيزي جز خيابان و ميدان و ساختمان‌ها نيست. اما اين فضا همواره حاوي دو عنصر انسان و فعاليت نيز هست كه جريان‌هاي درون فضا را شكل مي‌دهند.

     كاركرد و ظرفيت فضا در رابطه‌ي بين انسان و مكان نهفته است، كه مي‌بايد كشف و شناخته شود. فضاي شهري اگرچه پيوستار فضايي همين سه عنصر فيزيكي خيابان و ميدان و بناها هستند، اما آن‌چه كه اين پيوستار را داراي ذات و معناي فضا مي‌كند، همانا جريان‌هاي موجود و جاري در فضا است، كه انسان و فعاليت آن را به وجود مي‌آورد، و پيوستار فضايي مكان، بدون حضور انسان و فعاليت و جريان‌هاي موجود و جاري در فضا، كه داراي بيشترين وجوه ناملموس نسبت به پيوستار فيزيكي آن است، قابل لمس و درك نخواهد بود.

     امكان سنجي فضاهاي شهري، نه به عنوان بخشي از روش طراحي شهري به منظور ساماندهي فضاهاي شهري، بلكه به عنوان اقدامي كه مي‌بايست زمينه و بستر فعاليتي اين حوزه مستقل را فراهم كند، امري ضروري است. اين كه بفهميم كه چه چيزي را، در رابطه با چه موضوعي و چه كساني مي‌بايد ساماندهي و طراحي كنيم. در اين صورت امكان‌سنجي فضاهاي شهري، رويكردي پديدارشناختي براي مواجهه‌اي عقلاني و ادراكي با اصل موضوع فضا و مكان، و ظرفيت‌هاي آن است.

علی فلاح پسند، برنامه ریز شهری

 

نوا توکلی مهر

نوا توکلی مهر، سردبیر مجله «شهر و منظر»
- معمار منظر و پژوهشگر شهری
- عضو هیئت مدیره گروه «شهر و منظر»

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر