شما اینجا هستید: خانهمقالاتطراحی شهریتئوری طراحی فراگیر

تئوری طراحی فراگیر

منتشرشده در طراحی شهری
نوشته شده توسط  24 دی 1394 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

گرایش های جدید شهرسازی بر بهینه سازی شهر و مکان های عمومی برای استفاده و دسترسی تمام اقشار جامعه اعم از افراد سالم و افراد با مشکلات و معلولیت های جسمی –حرکتی تاکید دارد تا همگان بتوانند به طور یکسان از موهبت ها و امکانات حضور در شهر بهره گیرند.  زمانی که فضا برای آسایش و حضور ایمن و فعال عابر پیاده در شهر فراهم نباشد، اولین قشری که از حضور در شهر محروم می شوند گروه های ویژه یعنی سالمندان، معلولین، کودکان و افراد بزرگسال همراه با کودک می باشند. در حالی که این قشر درصد زیادی از استفاده کنندگان از فضای شهری را تشکیل می دهد، عدم حضور آنها به معنای محرومیت بخش مهمی از شهروندان در شهر است.


 

یکی از تئوریهای جدید برای تحقق همه شمول شدن فضای شهری تئوری «Universal Design» می باشدکه به طراحی فراگیر یا همگانی ترجمه شده است.

« طراحی فراگیر» ، آن نوع طراحی است که در آن نیازهای همه استفاده کنندگان در نظر گرفته شود. طراحی فراگیر بر طراحی بی مانع استوار است، یعنی ایجاد فضاهایی که قابل دسترسی برای همه باشد، در هر سن و هر اندازه توانایی. امروزه امکان دسترسی برای همه به عنوان یک ضرورت اساسی شناخته شده است و برای تحقق بخشیدن به این امر تلاشهایی در سراسر جهان صورت می گیرد. رونالد میس مبدع این تئوری، برای اولین بار واژه ی Universal Designرا در سال 1985 به کار برد. این مفهوم با دیدی نقادانه هدفی اساسی، با متدی تئوری –عملکردی را تثبیت می کند: « تلاش برای تامین نیازهای اکثریت استفاده کنندگان » ؛ که هدفی است معنادار، نه تنها مجموعه ای از ابعاد، که باید هنگام طراحی مد نظر قرار گیرند را مورد توجه قرار می دهد، بلکه طراحان را به چالش برای یافتن راهکارها و ضوابط؛ متناسب با ویژگیهایی خاص برای مصرف کنندگانی خاص، دعوت می کند. در حقیقت مفهوم طراحی فراگیر انقلابی اساسی در طراحی به وجود می آورد، توجه را از محدودیت های فیزیکی معلول به شرایط لازم تجهیزات و رفاهی مورد نیاز برای قابل دسترس همگان بودن منحرف می کند. این منطق باعث دوباره اندیشیدن در مورد طرح ها و فضاهای شهری، ساختمان ها و تجهیزات می شود.

UDروشی جامع است که به بازبینی پروژها می انجامد. مفهوم مرتبط دیگر با UDارتقاء کیفیت زندگی برای همگان است، بدین معنا که اگر هنگام طراحی فضاهای شهری، مکان ها و ساختمان ها به نیازهای گروه های آسیب پذیر توجه شود فضاهای راحت تری برای همگان به دست خواهد آمد. ممکن است وجود نیمکت در طول مسیرهای شهری، ایستگاه های مسقف اتوبوس و سطح هموار مسیر برای تسهیل زندگی فرد معلول، غیر قابل چشم پوشی باشند ولی برای زنان باردار، سالمندان و اطفال نیز مفید واقع می شوند و آسایش همگان را فراهم می کنند. کف پوش های برجسته ی پیش بینی شده برای نابینایان، برای کسی که در جهت یابی در محیط های پیچیده دچار مشکل می شود نیز قابل استفاده اند. خوانایی علائم یک تابلو راهنما هم برای سالمندان و هم برای کسی که مشکلات بینایی دارد مفید است. همچنین تضاد رنگی بین دیوار و کف یا نور پردازی ویژه کم بینایان، درک عمق برای افراد عادی را تسهیل کرده و محیط متنوع و جالبی به وجود می آورد. طراحی فراگیر راهکارهایی ارائه می دهد که برای معلولین و به همان اندازه برای سایر افراد جامعه مناسب می باشند و هزینه اجرای آنها به مراتب از هزینه های پرستاری و مراقبت یا ارائه خدمات ویژه کمتر است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که طراحی برای طیف گسترده تری از استفاده کنندگان برای طراح و یک منبع الهام و نه محدودیت به شمار می آید. این منطق طراحی فراگیر، پتانسیل عملکردی پروژه را افزایش داده و اشکال و فرمهای جدیدی را خلق می کند. طراحی فراگیر به معنای بهتر طراحی کردن نیز می باشد طراحی فراگیر را می توان چنین تعریف کرد« طراحی فضاها همراه با تجهیزات قابل استفاده برای همه افراد با هر سطح توانایی یا سن» ایمری و هال عقیده دارند که طراحی و پروسه های پیشرفت هر دو استفاده کننده را ناتوان ساخته و معلول کننده اند و طراحی فراگیر به همان اندازه که بر ویژگیها و پروسه عمل تکیه می کند بر فرآورده های آن نیز تاکید دارد. بیشتر افراد حرفه ای در ساخت و ساز آگاهی کمی از نیازهای افراد معلول دارند. و در طراحی عموما کم تر به این گونه افراد می پردازند، مگر آنکه قوانین آنها را مجبور کند. در چنین وضعیتی، طراحی در این زمینه برای افراد معلول به صورت هزینه ای مازاد بر هزینه اصلی دیده می شود که باید با آن مقابله کرد. با وجود علاقه ای که برخی نهادهای دولتی به « دسترسی» و « قابل زندگی بودن » فضاها نشان می دهند؛ تاکنون در کشور ما طراحی که نیازهای اکثریت افراد را برآورده نماید جا نیفتاده است. در اغلب موارد، دسترسی فاکتوری برای آزمون طرح به شمار می آید و نه بخشی از پروژه طراحی محیط؛ متاسفانه به مساله دسترسی در حین طراحی و انتخاب روش طراحی اندیشیده نمی شود.به همین دلیل جا دارد که روش برخورد مناسب با مساله دسترسی پذیری که در سطح بین المللی به عنوان « Inclusive Design» شناخته می شود تبیین گردد. هدف اصلی این نظریه عبارت است از : تلاش برای تامین نیازهای اکثریت استفاده کنندگان.

اصول طراحی فراگیر

در سال 1997 تیمی متشکل از معماران، طراحان، متخصصین و محققین در زمینه ی طراحی محیط اصول این منطق طراحی را تدوین کردند. به صورت کلی می توان هفت اصل برای طراحی فراگیر تعریف کرد که در فرآیند طراحی به عنوان راهنما به کار می روند.

اصل اول: استفاده ی برابر و بدون تبعیض برای همگان

ویژگی های فضای قابل استفاده برای افرادی با انواع توانایی ها یا معلولیت عبارتند از:

-         طریقه ی مصرف یکسان برای تمامی استفاده کنندگان(در صورت امکان یکسان و گرنه برابر).

-         اجتناب از منزوی کردن هر کدام از مصرف کنندگان.

-        استفاده از روش هایی برای جلب اطمینان و حفظ حریم شخصی هر کدام از مصرف کنندگان.

اصل دوم: قابلیت انعطاف

طرح باید با طیف وسیعی از نیازها و توانایی های فردی مطابقت داشته باشد از جمله از طریق:

-         فراهم کردن امکان به کارگیری روش های مختلف استفاده از یک شیء

-         قابل استفاده بودن برای افراد راست دست و چپ دست

اصل سوم: استفاده ساده و مبتنی بر درک

درک طریقه مصرف شیء باید ساده و در رابطه با تجربیات قبلی استفاده کننده، آموخته ها و میزان تمرکزش باشد:

-         حذف پیچیده گیهای غیر ضروری

-         مرتبط بودن با نیازهای مصرف کننده

-         پاسخ گویی به طیف وسیعی از تواناییها

-         ارائه اطلاعات در رابطه با کاربرد شیء

اصل چهارم: قابل درک بودن اطلاعات

شیء باید اطلاعات مورد نیاز و اساسی را با توجه به شرایط محیط و توانایی حسی استفاده کننده به همه استفاده کنندگان ارائه دهد:

-         استفاده از روشهای مختلف تبادل اطلاعات(مکالمه، لمسی، تصویری، علائم)

-         ایجاد تضاد بین زمینه و تابلوی اطلاعاتی

-         به حداکثر رساندن خوانایی اطلاعات، دسته بندی اطلاعات

-         پیش بینی تجهیزاتی برای استفاده افرادی با توانایی حسی پایین

اصل پنجم: خطا پذیری

خطرات و نتایج منفی اعمال تصادفی و غیر عمدی باید به حداقل برسد.

-         سازمان دهی عناصر برای حداقل کردن خطاها و مخاطرات: اکثر عناصر مورد استفاده باید در دسترس بوده و عناصر خطرناک حذف یا جدا شوند

-         فراهم کردن سیستم اعلام خطر

-         ایجاد مانع در برابر خطاهای غیر عمدی

اصل ششم: نیاز به استفاده از نیروی فیزیکی حداقل

شی باید به سادگی و با کمترین تلاش و به صورت کارآمد مورد استفاده قرار گیرد.

-         تطابق با شرایط طبیعی بدن

-         استفاده منطقی از نیروی بدنی

-         کاهش اعمال تکراری

-         کاهش زمان وارد آوردن نیرو

اصل هفتم: فضا و ابعاد مناسب برای نزدیک شدن و استفاده کردن

طراح باید ابعاد و فضای مناسب برای مشاهده، نزدیک شدن و استفاده از شی را با در نظر گرفتن شرایط فیزیکی، قامت یا شیوه ی حرکت استفاده کننده فراهم آورد.

-         ایجاد دید کافی برای اجزای مهم

-         دسترسی آسان به تمامی اجزا

-         ایجاد تنوع در ابعاد

-         ایجاد فضای کافی برای استفاده از تجهیزات یا حضور ناظران.

 

منابع:

1.      پاکزاد، جهانشاه(1386): سیر اندیشه ها در شهرسازی(2)؛ از کمیت تا کیفیت، شرکت عمران شهرهای جدید، چاپ اول، تهران.

2.      کارمونا، متیو و هیت، تیم و اک، تنر و تیسدل، استیون(1388): مکان های عمومی فضاهای شهری ابعاد گوناگون طراحی شهری، ترجمعه قرائی، فریبا و شکوهی، مهشید و اهری،

         زهرا و صالحی، اسماعیل و توکلی شاندیز، ابوالفضل، ناشر اداره انتشارات دانشگاه هنر، تهران.

3.      سعیدی رضوانی، نوید و دانش پور، حمید رضا(1390): مناسب سازی محیط شهری برای نابینایان و کم بینایان، انتشارات آیندگان، تهران.

مرتضی

مدیر اجرایی ماهنامه شهر و منطر

وبگاه: www.phophic.com

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آپلود مقاله

الزامی *

 

اجتماعات و خبرنامه

درباره شهر و منظر

درگاه مجازی شهرومنظر فضایی است برای انعکاس جدیدترین رویدادها ، فن آوری ها و مقالات علمی در حوزه مباحث شهرسازی ، معماری منظر ، معماری ، محیط زیست و میراث فرهنگی .این درگاه مجازی وابسته به فصلنامه تخصصی شهرومنظر است و به منظور ایجاد دسترسی آسانتر کارشناسان ، مدیران شهری ، دانشجویان ، اساتید دانشگاه و فعالان و صاحب نظران مسائل شهری راه اندازی گردیده است. 

نماد الکترونیک شهرومنظر